Сирӹшӹ:Kmoksy/Кырыкмарла

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Перейти к навигации Перейти к поиску

Dağ Maricesinin Sözlüğü / Кырыкмарла-туркла вики-лӹмдер (Горномарийско-турецкий вики-словарь)

§ Vikipedinin 17 Ekim 2010 tarihinde açılan Dağ Maricesi (Кырык марла Википеди) sürümüne ilk katkım 30 Ekim 2010 tarihinde Арбуз maddesine olmuş [Latince Citrúllus lanátus adını Citrullus lanatus olarak düzeltmişim]. O gün bu dille tanıştığım gündür. Yönlendirme ve kategoriler hariç açtığım ilk madde 18 Şubat 2011 tarihinde Абрикос olmuş ve kısa bir cümleyle (Роза йыхыш пушӓнгӹ) tanımlamışım. Bir gün sonra da Сирӹшӹ:Tsikma [Валерий Никандрович Аликов] (bu dili bana sevdiren adam budur) eksik kelimeyi tamamlamış (Роза йыхыш пырышы пушӓнгӹ), birkaç gün sonra da daha geniş bir tanımlama (şu anki hâli) yapmış. Benim bu vikideki başlama serüvenim böyledir.
§ En sonki katkımı 14 Kasım 2013 tarihinde yaptıktan sonra kendi sitem için yazılara yoğunlaştığım için 16 ay gibi uzunca bir süre ara verdikten sonra 15 Nisan 2015 tarihinde bir süreliğine geri döndüm. Döndüğümde 6900 olan sayfa sayısını iki ay içerisinde 10.000 sayfaya ulaştırıp sözünü tuttum ve geldiğim gibi de gidiyorum
§ 17 Nisan 2015 tarihinde açtığım bu sayfa ihmal ettiğim bir konu, fakat Yupikçenin Sözlüğünü tamamlayınca Dağ Maricesinin sözlüğünü de ortaya koyalım ki diğerleri de kullanabilsin.
§ Ural dillerinin Volga dilleri grubunda Mordvaca (Erzaca ve Mokşaca) ile birlikte yer alan Marice ya da Çeremisçe/Çirmişçe (chm = mhr & mrj) iki ayrı dil olarak gelişim gösterir. 2012 rakamlarına göre konuşanı 30.000 olan Dağ Maricesi ya da Batı Maricesi (mrj кырык мары йӹлмӹ [diğerinde olmayan harfleri: ӓ ӹ]) ile konuşanı 470.000 olan Ova Maricesi ya da Doğu Maricesi (mhr олык марий йылме [diğerinde olmayan harfi: ҥ]) arasında seçim yapmak gerekirse benim önceliğim Dağ Maricesinden yana olur. Oldu da zaten. Vikipedide en çok katkı yaptığım versiyonlar içinde ilk üç sırayı Türkçe (48.000), Dağ Maricesi (12.000) ve Ruandaca (11.000) alır. Ova Maricesi ile Vikipedi öncesi bir tanışmışlığım vardı, fakat Dağ Maricesini geniş biçimde ilk kez Vikipedi'de tanıdım. Günümüzde çoğu Ortodoks Hristiyan olsa da %5 kısmı Sünni Müslümandır. Mariler ya da Çeremisler nispeten en geç Hristiyanlaşan Fin-Ugur halkıdır ve günümüzde eski dinleri paganizmin etkileri hâlâ görülür. Marice üzerinde bölgedeki Türk dillerinin (Tatarca ve Çuvaşça) etkisi oldukça fazladır; Ova Maricesi üzerinde Tatarcanın, Dağ Maricesi üzerinde de Çuvaşçanın yoğun bir etkisi vardır. O yüzden bir Türkün (Türkiye ya da Türkiye dışı / Turkish or Turkic speakers) bu dili kavrayıp öğrenmesi oldukça kolaydır. Yok olmakta olan dillere karşı ilgim fazladır. O yüzden aşağıdaki sözlüğü serbestçe kullanılması için düzenliyorum.

Genel Türkçe {ok} kuvvetlendirme edatı Maricede [±ak], [±ok] şekillerinde bulunmaktadır. Saarinen’e göre bu edat Çuvaş karakterlidir. (Durmuş 2012)


Belirtili isim tamlaması (genitive construction) ek ve yapı olarak Türkçeyle aynıdır:

tamlayan (dependent, modifier) için ilgi eki (genitive suffix) : -ин/ӹн
tamlanan (head, modified) için iyelik eki (possessive suffix) : -жы/жӹ/шы
ünlü (vowel, гласный) harflerden sonra:
-влӓжӹ (-ları/leri), пӓшӓжӹ (çalışması), территорижӹ (toprakları)
ünsüz (consonant, согласный) harflerden sonra:
авторжы (yazarı), профессоржы (profesörü), характержӹ (karakteri), романжы (romanı), вариантжы (), кугижӓтаржы (kraliçesi)
философшы (filozofu), йыхшы (sülalesi, cinsi), сатирикшӹ (), гуманистшӹ (), портретшӹ (portresi), президентжӹ (başkanı)

Tamlanan (singular 3 pers. possessiv. postfix)

SG -мыжы, -мӹжӹ : вӓрлӓнӹмӹжӹ
PL -мышты, -мӹштӹ : вӓрлӓнӹмӹштӹ
  • -влӓжӹ SG (-ları/leri)
  • -влӓштӹ PL (-ları/leri)
  • йӹлмӹжӹ -ın/in dili
  • йӹлмӹштӹ -ların/lerin dili
  • романвлӓн авторышты (romanlarının yazarı)
  • романын авторжы (romanının yazarı)
  • лыдын нелӹцшӹ ördeğin ağırlığı
  • лыдывлӓн нелӹцӹштӹ ördeklerin ağırlıkları
  • кеквлӓн пынышты kuşların tüyleri
  • нӹнӹн ареалышты (onların bölgeleri)

case suffix question words animate inanimate
nominative - Dağ кӱ/ма
Ova кӧ/мо
(who/what)
Ova йоча
(a child; subject)
Ova ял
(a village; subject)
genitive
-[n]ın/in/un/ün
Ova -(ы)н Dağ кӱн/ман
Ova кӧн/мон
(whose/what's)
Ova йочан
(of a child)
Ova ялын
(of a village)
dative
-[y]a/e
Ova -лан Dağ кӱлӓн/малан, малын
Ova кӧлан/молан
(to whom/to what,why)
Ova йочалан
(to a child)
Ova яллан
(to a village)
accusative
-[y]ı/i/u/ü
Ova -(ы)м Dağ кӱм/мам
Ova кӧм/мом
(whom/what)
Ova йочам
(a child; object)
Ova ялым
(a village; object)
comitative
-[y]la/le
Ova -ге Ova кӧге/моге
(with whom/with what)
Ova йочаге
(with a child)
Ova ялге
(with a village)
comparative
-ca/ce/ça/çe
Ova -ла Ova кӧла/мола
(like who/like what)
Ova йочала
(like a child)
Ova ялла
(like a village)
inessive
-da/de/ta/te
Ova -(ы)ште/(ы)што/(ы)штӧ Dağ кышты
Ova кушто
(where)
- Ova ялыште
(in a village)
illative
-[y]a/e
Ova -(ы)шке/(ы)шко/(ы)шкӧ, -(ы)ш1 Dağ кышкы
Ova кушко/куш
(where to)
- Ova ялышке/ялыш
(to a village)
lative
-[y]a/e
Ova -ш/еш/эш Ova кушан
(where to)
- Ova ялеш
(into a village)
Conjugation of улаш (Ova) ылаш (Dağ) – to be – in the indicative mood
Person Present (positive) Present (negative) 1st preterite (positive) 1st preterite (negative) 2nd preterite (positive) 2nd preterite (negative)
1st sg. Ova улам
(I am)
-im/ım/um/üm
Ova омыл
(I am not)
değilim
Ova ыльым
(I was)
-dim/dım/dum/düm
Ova шым лий
(I was not)
değildim
Ova улынам
(I was)
Ova лийын омыл
(I was not)
2nd sg. Ova улат
(You are)
-sin/sın/sun/sün
Ova отыл
(You are not)
değilsin
Ova ыльыч
(You were)
-din/dın/dun/dün
Ova шыч лий
(You were not)
değildin
Ova улынат
(You were)
Ova лийын отыл
(You were not)
3rd sg. Ova уло (улеш)
(He/she/it is)
(-dir/dır/dur/dür)
Ova огыл
(He/she/it is not)
değil(dir)
Ova ыле
(He/she/it was)
-di/dı/du/dü
Ova ыш лий
(He/she/it was not)
değildi
Ova улмаш(ын)
(He/she/it was)
Ova лийын огыл
(He/she/it was not)
1st pl. Ova улына
(We are)
-iz/ız/uz/üz
Ova огынал ~ онал
(We are not)
değiliz
Ova ыльна
(We were)
-dik/dık/duk/dük
Ova ышна лий
(We were not)
değildik
Ova улынна
(We were)
Ova лийын огынал
(We were not)
2nd pl. Ova улыда
(You are)
-siniz/sınız/sunuz/sünüz
Dağ ада ыл ~ адал
Ova огыдал ~ одал
(You are not)
değilsiniz
Ova ыльда
(You were)
-diniz/dınız/dunuz/dünüz
Ova ышда лий
(You were not)
değildiniz
Ova улында
(You were)
Ova лийын огыдал
(You were not)
3rd pl. Ova улыт
(They are)
(-dir[ler]/dır[lar]/dur[lar]/dür[ler])
Dağ агылеп
Ova огытыл
(They are not)
değil(ler)
Ova ыльыч
(They were)
-diler/dılar/dular/düler
Ova ышт лий
(They were not)
değillerdi, değildiler
Ova улыныт
(They were)
Ova лийын огытыл
(They were not)
The first preterite is used to express observed, recent actions
The second preterite is used for actions that are in the more-distant past

Negation in Mari uses a 'negative verb':

Person Indicative present Imperative present Desiderative present Indicative first preterite
1st sg. Dağ агым
Ova ом ~ огым
я не
- Ova ынем Ova шым
2nd sg. Dağ агыт
Ova от ~ огыт
ты не
Ova ит Ova ынет Ova шыч
3rd sg. Dağ агеш
Ova огеш ~ ок
он не
Ova ынже Ova ынеж(е) Ova ыш
1st pl. Dağ ана ~ агына
Ova огына ~ она
мы не
- Ova ынена Ova ышна
2nd pl. Dağ ада ~ агыда
Ova огыда ~ ода
вы не
Ova ида Ova ынеда Ova ышда
3rd pl. Dağ агеп
Ova огыт
они не
Ova ынышт Ova ынешт Ova ышт
  • ben [я] Dağ мӹнь Ova мый
  • sen [ты] Dağ тӹнь Ova тый
  • o [он, она, оно] Dağ тӹды Ova тудо
  • biz [мы] Dağ мӓ Ova ме
  • siz [вы ] Dağ тӓ Ova те
  • onlar [они] Dağ нӹны Ova нуно
А Ӓ Б В Г Д Е Ё Ж З И Й К Л М Н О Ӧ П Р С Т У Ӱ Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ӹ Ь Э Ю Я
а ӓ б в г д е ё ж з и й к л м н о ӧ п р с т у ӱ ф х ц ч ш щ ъ ы ӹ ь э ю я

Ünlüler

ince orta kalın
düz yuvarlak düz düz yuvarlak
dar и /i/ i ӱ /y/ ü у /u/ u
orta е /e/ e ӧ /ø/ ö ӹ /ə/ ı ы /ɤ/ ə о /o/ o
geniş ӓ /æ/ ä а /ɑ/ a

А[тӧрлӓш | править код]

  • авалянаш emeklemek
  • аваха 1. kupula (kayıngiller familyasından ağaçların meyve kabuğu) [плюска, шелуха (орехов, зёрен)]; 2. [гроздь, кисть (ягод, других мелких плодов)]
  • авызи çapaçul, pasaklı, kılıksız
  • авыре : авыре гӹц кеаш, авыре кеаш, авыре нӓлӓш § авыре гӹц кеӓш bitmek, bitkin olmak, halsiz düşmek, kuvvetten düşmek, zayıflamak; авыре кеӓш gücünü yitirmek, kaybetmek; авыре нӓлӓш gücü kırılmak; bıkmak, usanmak
  • Австрали Avustralya; Австралин Avustralya'nın; Австралин йолажы Avustralya bayrağı
  • Австри Avusturya; Австрин Avusturya'nın; Австрин йолажы Avusturya bayrağı; Австриштӹ Avusturya'da
  • автоматизируйымаш otomasyon, otamatikleştirme
  • автоматизируяш otomatikleştirmek
  • агитируяш propaganda yapmak
  • адресуяш adına/adresine göndermek
  • адыгла Batı Çerkesçesi
  • ажак dul § ажак мары dul adam; ажак вӓтӹ dul kadın
  • ажедӓш 1. göstermek; işaret etmek 2. getirmek, kazandırmak, vermek
  • Азан Kazan (Tataristan'ın başkenti) [Казань]
  • азаш azmak, kudurmak, öfkelenmek
  • аздараш [1. привлекать, привлечь, влечь, манить, притягивать к себе; 2. соблазнять, соблазнить; побуждать, побудить, вызвать желание, охоту что-н. сделать] § аздарен шӹндӓш [увлечь, завлечь, заставить переступить, перейти пределы чего-нибудь дозволенного, соблазнить до предела]
  • Ази Asya; Азин Asya'nın; Азиштӹ Asya'da; Азиштӹш Asya'daki
  • аймылташ yolunu şaşırmak, yolunu kaybetmek; yolu şaşırmak, yolu şaşırtmak
  • аймылтылаш zikzaklar yapmak, manevralar çevirmek; engellerden kaçınarak zikzak yapıp gitmek
  • айо bayram; (kültürel ya da dini) kutlama; parti § шачмы кечӹ айо doğum günü partisi, чӓй йӱмӹ айо çay partisi
  • айоланаш bayram yapmak, kutlamak
  • айыл kolan (< Tatarca ayıl аел)
  • айымаш [celebration]
  • акситӹ eksiklik, yeterli gelmeme
  • активизируяш etkinleştirmek, aktifleştirmek
  • акъяры 1. eksiklik, yeterli gelmeme; 2. fena, aksi kötü
  • ала ala, alaca
  • ала лӹпӹ ala kelebek [пёстрая бабочка]
  • алавӓрӓш çakır (Accipiter gentilis)
  • алави aldatan, hilekâr, düzenbaz, yalancı
  • алагек alakarga (Garrulus glandarius); алагекӹн alakarganın
  • алаготи 1. pasaklı (çocuk) 2. aldatan, yalancı
  • аламас eskiden (üstü başı) kirli, çamurlu, pasaklı
  • алаша enenmiş at
  • алтаца 1. (derideki) su kabarcığı 2. su kabarcıklı, su kabarcıklarıyla kaplı [1. мозоль, волдырь; 2. мозолистый, покрытый мозолями] (Elimdeki V.G. Şçerbinin'in Rusça-Türkçe sözlüğünde мозоль için "nasır" denmiş, ama vikipedide кожная мозоль "blister" için kullanılmış, волдырь karşılığı olarak Şçerbinin "su kabarcığı" vikipedi ise "urtica" anlamını vermiş)
  • алтацан su kabarcıklı, su kabarcıklarıyla kaplı [мозолистый, в мозолях]
  • алтацангаш [мозолиться, намозолиться]
  • алык мары йӹлмӹ Ova Maricesi, Ova Mari dili
  • алыкмарла ~ алык марла Ova Maricesi, Ova Mari dilinde
  • Аляска Alaska; Аляскын Alaska'nın
  • амашкек çıvgın (Phylloscopus collybita)
  • амбылцаш eskiden uzanmak
  • амбылцы eskiden [складки на сукне (холсте) от вытягивания]
  • амишвлӓ Amişler
  • амыж saz (Scirpus); kamış [камыш]
  • анализируяш çözümlemek, tahlil etmek, analiz etmek
  • анатоми anatomi; анатомижӹ anatomisi
  • анаш ışgın vermek, filiz sürmek, dal salmak
  • англ йӹлмӹ İngilizce, İngiliz dili
  • англла İngilizce, İngiliz dilinde
  • ангыргаш kömür çarpmak, kömür başa vurmak
  • андыж andız otu (Inula helenium)
  • анеш tersine, aksine, bilakis
  • анзыл ön
  • анзылны font
  • апай sağır dilsiz
  • арава I. 1. at arabası [телега] 2. araba yükü [воз] [Ova Maricesi: орва]
  • арава II. teker, tekerlek [колесо] [Ova Maricesi: орава]
  • арангыж eskiden güvey, damat § --- армары
  • арашӹнгӓ sinek [муха (всякая)] (Ova Maricesi: орашыҥа)
  • арвӓтӹ gelin
  • аргек çamurcun (Anas crecca); аргекӹн çamurcunun § ошаргек çıkrıkçın (Anas querquedula)
  • арик-сурик saçma-sapan
  • арлаш ayılmak
  • арлу söve
  • арлык salkım
  • армары güvey, damat; yeni evli
  • армыж hantal
  • артем [слега (на соломенных крышах, на стогах)]
  • артньык sanatçı (художник)
  • аршынпанды arşın
  • ас I. eskiden uzunluk
  • ас II. günümüzde as pilot
  • атан 1. eskiden [голубчик, милый]; 2. [при выражении сожаления, досады]
  • Атланти океан Atlas Okyanusu
  • Африка Afrika; Африкыштыш Afrika'daki
  • ачыла böğür sancısı
  • аярлӹпӹ uğurböceği (Coccinellidae)

Ӓ[тӧрлӓш | править код]

  • ӓ 1. [вопрос; передаётся частицей да]; 2. [эмоционально-экспрессивное значение; передаётся частицей а]
  • ӓ-ӓ-ӓ eee (bebek sallama ünlemi)
  • ӓвӓ anne, ana; dişi; ӓвӓжӹ annesi, anası; dişisi; авӓжӹн dişisinin [мать (приветливое обращение мужа к жене)]
  • ӓвӓ вел üvey anne, üvey ana
  • ӓвӓ кек dişi kuş
  • ӓвӓ-ӓтя ana-baba, ebeveyn
  • ӓвӓви kancık (kadın) [сука (о женщине лёгкого поведения)]
  • ӓвӓвын kuş yavrusunun tüyleri
  • ӓвӓвӹрцӹ çavdar mahmuzu (Claviceps)
  • ӓвӓгӓштӓ tavan kirişleri [матица, потолочная балка]
  • ӓвӓдӹмӹ öksüz
  • ӓвӓлткӓлӓш kapmak, kavramak, yakalamak
  • ӓвӓлтӓш kucaklamak
  • ӓвӓлтӹмӓш kucak(lama) [объятие (пламенем)]
  • ӓвӓнгӓш 1. anneleşmek, anne olmak; (adam) karılaşmak; 2. patates çillenmek
  • ӓвӓрок toprakaltı [подпочва, грунт]
  • ӓвӓсир eski nehir kıyısı [правый высокий берег реки]
  • ӓвӓыржа çavdarmahmuzu (Claviceps), rastık (Ustilago tritici)
  • ӓви anne, ana (мама; обращение детей к матери, невестки к свекрови, зятя к тёще)
  • ӓвӹк [лёгкий хлопок в игре в волки]
  • ӓдӹр [предмет, инструмент, вещь, составляющие принадлежность какой-либо области материального быта]
  • ӓзӓ bebek, çocuk, uşak
  • ӓзӓгуды plasenta, eş, son
  • ӓзӓлык meyve
  • ӓзӓн [с ребёнком, имеющий ребёнка]
  • ӓзӓ шӹрӓш irmik
  • ӓзӹр kerpeten, kıskaç
  • ӓзӹрен 1. ölüm 2. şeytan, kötü kişi
  • ӓзӹренлӓнӓш [зловредничать; злодействовать; дурачиться]
  • ӓй [I. част. выражает вопрос; передаётся частицами неужели, разве; II. межд. эй (возглас, которым окликают или подзывают кого-либо)]
  • ӓйӓкӓ kıvrım, kavis (nehir), dönemeç (yol)
  • ӓйӓлтӓш eğilmek, bükülmek, kıvrılmak
  • ӓйӓш eğmek, bükmek, kıvırmak
  • ӓйӹк büküm, kıvrım, kavis, dönemeç
  • ӓйӹкӓлӓш 1. eğriltmek, eğmek, çevirmek, döndürmek; 2. bükmek, katlamak [1. изгибать, сгибать, поворачивать 2. перен. перегибать, допускать крайность 3. перен. гнуть (вести речь к определённой цели)]
  • ӓйӹкӓн [со сгибом, изгибом, поворотом]
  • ӓйӹнӓлтӓш eğilmek, bükülmek, kıvrılmak
  • ӓйӹнӓш eğilmek, bükülmek, kıvrılmak
  • ӓйӹнӹлӓш eğilmek, bükülmek, kıvrılmak
  • ӓк fiyat
  • ӓкӓ abla; küçük teyze, hala
  • ӓкӓк-шоляк kardeşler
  • ӓкӓк-шыжарак bacı, abla, kız kardeş
  • ӓкӓн değerli, kıymetli
  • ӓкдӹмӹ paha biçilmez
  • ӓки [обращение младших к своим старшим сёстрам и младшим тёткам по матери и отцу и вообще к старшим женщинам моложе матери и отца]
  • ӓклӹшӹ erbap, bir şeyden iyi anlayan
  • ӓл [давай]
  • ӓлӓй --- ӓл
  • ӓлдӓ [давайте]
  • ӓлдӓдӓ --- ӓлдӓ
  • ӓлдок --- ӓлдӓ
  • ӓлмӓдӓ --- ӓлдӓ
  • ӓлок --- ӓл
  • ӓлӹмӓ --- ӓл
  • ӓль ~ ӓльӹ veya, ya da
  • ӓльӹ --- ӓль
  • ӓляк iftira; ihbar mektubu, curnal
  • ӓляклӓнӓш iftira etmek, dedikodu yapmak, gammazlamak
  • ӓляклӓш iftira atmak, yıpratmak; ihbar etmek, gammazlamak
  • ӓляклӹмӓш iftira atma
  • ӓляксӹ iftiracı; ihbar eden, gammaz
  • ӓм küf [плесень (на жидких пищевых и непищевых веществах)]
  • ӓмӓл sebep, neden
  • ӓмӓлӓш eskiden uydurmak, icat etmek, hileye/kurnazlığa başvurmak, kolay yollarını aramak
  • ӓмӓш küflenmek
  • ӓмӹктӓш küflendirmek
  • ӓмӹрт kara çaylak (Milvus migrans)
  • ӓн ahır ambarı [овин]
  • ӓнӓш eskiden [мера земли в треть десятины]
  • ӓнг delik, ağız, boğaz, namlu
  • ӓнгӓ arazi şeridi
  • ӓнгӓ-йӹрӓн [1. обрабатываемая земля; участок, надел земли; 2. полевой]
  • ӓнгӓлтӓш 1. dayamak; 2. bastırmak; 3. takmak, giymek; 4. vurmak [1. опирать, опереть; упирать, упереть; 2. прикладывать, приложить; 3. надевать, надеть; накидывать, накинуть; 4. ударять, ударить]
  • ӓнгӓлтӹлӓш 1. dayamak; 2. bastırmak
  • ӓнгӓлтӹш dayanak; destek
  • ӓнгӓлтӹшпанды âsa, kalın baston, dayanarak yürüme değneği [посох, трость]
  • ӓнгӹр dere, küçük ırmak
  • ӓнгӹрӓлтӓш 1. vurmak; 2. çelme takmak [1. ударять, ударить; 2. ставить, поставить подножку]
  • ӓнгӹремшӹ örümcek (Araneae) § --- ӓпшӓтӓнгӹремшӹ, вӹд ӓнгӹремшӹ
  • ӓнгӹсӹр dar
  • ӓнгӹсӹремӓш daralmak
  • ӓнгӹсӹремдӓш daraltmak
  • ӓндӓльӹ [тонкое прозрачное кружево типа вуали]
  • ӓнис bir elma çeşidi [анис]; dereotu (Anethum graveolens) [anason değil!]
  • ӓнис шуды Frenk kimyonu (Carum carvi) [дикий тмин, дикий анис, полевой анис]
  • ӓнпичӹ 1. eskiden harmanlar, harman yeri; 2. günümüzde sebze bahçesi
  • ӓньти eskiden 1. kâfir (Hristiyanlara göre); 2. muhalif, karşıt, kindar [1. неверующий (по мнению суеверных людей) 2. противник, ненавистник]
  • ӓнят [1. предположение; передаётся вводными словами возможно, может быть; 2. сомнение, передаётся выражением едва ли, вряд ли]
  • ӓпӓмӹж eskiden (haddinden) fazla, çok
  • ӓптӓн horoz; ӓптӓнӹн horozun
  • ӓптӓнӓш yavru horoz, celfin
  • ӓптӓнлӓнӓш horozlanmak, diklenmek
  • ӓптӹртӹлӓш engellemek, engel olmak
  • ӓптӹртӓш 1. engellemek, engel olmak; 2. kısıtlamak, daraltmak
  • ӓпшӓ eskiden avanak
  • ӓпшӓтӓнгӹремшӹ uzun bacaklı örümcekler (Opiliones)
  • ӓпшӓт demirci; nalbant
  • ӓпшӓткек çıvgın (Phylloscopus collybita)
  • ӓпшӓткуды demirci dükkânı
  • ӓпшӓтлӓш demircilik yapmak
  • ӓр eskiden [лужа после весеннего разлива]
  • ӓрӓкӓ şarap, votka, rakı
  • ӓрӓл [болячки, небольшие ранки на коже]
  • ӓрӓлӓндӓрӓш [дать распространяться, воспаляться (о болячках)]
  • ӓрӓлӓнӓш [1. распространяться, распространиться, раздражаться, раздражиться, осложняться, осложниться (о болячках); 2. перен. усиливаться, становиться сильнее (о явлениях природы, чувствах и т д.)]
  • ӓрӓлтӓш ödünç almak, borç almak
  • ӓрӓн sürü
  • ӓрӓш I. almak, tutmak; ödünç almak; almak, aktarmak, benimsemek [Ova Maricesi: араш]
  • ӓрӓш II. çevresini sarmak, ortaya almak, çevirmek, kuşatmak, çembere almak [Ova Maricesi: авыраш]
  • ӓрвӓ başak samanı, kesmik [мякина]
  • ӓрвӓгуды başak samanlığı
  • ӓрвӹль grup, kalabalık, çete
  • ӓргем çile ipi, kangal [1. моток ниток 2. сеть, паутина (о безвыходном, сложном положении)]
  • ӓргӓлтӓш [I. обхватить, обнять; II. путаться, запутываться, запутаться]
  • ӓргӹлӓш 1. (ağ) örmek 2. mekik dokumak
  • ӓргӹсӓлтӓш karışmak, dolaşmak
  • ӓрен eskiden her sefer, her defa, her yıl
  • ӓрештӹлӓш [1. окружать; 2. задерживать; 3. загораживать собой; 4. мешать, не давать возможности делать]
  • ӓрлӓн avurtlak (Cricetinae altfamilyasından hamster benzeri kemirgenler)
  • ӓрньӹ [широкий кузовок из бересты с невысокой стенкой]
  • ӓрня hafta
  • ӓрнягечӹ cuma
  • ӓрнялык haftalık (ücret)
  • ӓрняӓш (bir) haftalık
  • ӓрсӹк eskiden bez parçası, kumaş parçası
  • ӓртӓм erdem, yetenek, yapabilme, güç, kudret
  • ӓртӓмлӓнӓш inat etmek
  • ӓртньӹ [1. воробы 2. крутящаяся подставка для развешивания одежды]
  • ӓршӓш buket, çelenk
  • ӓршӓшлӓш buketlemek, buket, demet, çelenk yapmak
  • ӓрӹмеш borç, kredi
  • ӓрӹп eskiden [вредитель волос]
  • ӓткӓлӓш eskiden [1. осиливать, пересиливать кого-либо (в борьбе) 2. чистить, очищать 3. извлекать рыбу, птицу из сетей]
  • ӓтмӓ [I. намёт; II. перепонка на лапах]
  • ӓтӹ kapkacak
  • ӓтӹдер mutfak kapları
  • ӓтя baba § ӓтяжӹ babası
  • ӓтя-ӓвӓ anababa, ebeveyn
  • ӓтявел üvey baba
  • ӓцӓлӓш eskiden [нянчиться, ухаживать за кем-либо]
  • ӓш hafıza, bellek
  • ӓшлӓм eskiden [помощь, бесплатная коллективная работа]
  • ӓшнӓш geçindirmek, beslemek; tutmak, bulundurmak
  • ӓштӓлтӹктӓш hatırlatmak
  • ӓштӓлтӓш hatırlamak; hatırına gelmek
  • ӓштӹмӓш hatıra, anı
  • ӓштӓш hatırlamak
  • ӓштӹктӓш hatırlatmak
  • ӓшӹк [мат (из соломы или камыша)]
  • ӓшӹндӓрӓлтӓш hatırına gelmek
  • ӓшӹндӓрӓш ?
  • ӓшӹндӓрӹлӓш hatırlamak
  • ӓшӹндӓрӹмӓш hatıra, anı

Б[тӧрлӓш | править код]

§ Dağ Maricesinin kendi öz sözleri b (б) harfiyle başlamaz; B harfiyle başlayan Ova Maricesindeki sözlerin Dağ Maricesindeki karşılıkları daha çok p (п) ya da m (м) harfiyledir.

  • Балти тангыж Baltık denizi
  • Белорусси Beyaz Rusya
  • биографи biyografi; биографижӹ biyografisi
  • Болгари Bulgaristan; Болгарин Bulgaristan'ın
  • Босни дон Герцеговина Bosna Hersek
  • Бразили Brezilya; Бразилин Brezilya'nın
  • Брунейӹн йолажы
  • буквавлӓ harfler

В[тӧрлӓш | править код]

  • вагы levye, kaldıraç, manivela
  • вагылташ (ağaç kabuğu, deri) kavlamak, soyulmak
  • вадангаш küflenmek, küf tutmak, küfle kaplanmak, (yiyecek) bozulmak
  • вадар meme
  • вадеш akşamleyin, akşam vakti
  • вадны dün akşam
  • вады akşam
  • вадывел batı; вадывелнӹшӹ
  • вадынек [с вечера]
  • важ kök; важым колташ yerleşmek, yurtlanmak, kök salmak
  • важан köklü
  • важангаш köklenmek
  • важар [кривослойные, свилеватые волокна на дереве]
  • важик çatal (ağaç, yol)
  • важло [промежность (ног, пальцев)]
  • важылаш sıkılmak, çekinmek, yüzü tutmamak; mahcup olmak, utanmak
  • важылдымы yüzsüz, utanmaz
  • важылмаш sıkılma, çekinme; utanç, ayıp
  • важылтараш utandırmak, mahcup etmek, bozmak
  • важын çatal (sıfat)
  • важынкапшангы kulağakaçan (Dermaptera türleri)
  • важынпанды domuz boyunduruğu [ярмо, рогатка; надеваемая на шею свиньям]
  • важынпарня [неумейка, неумёха]
  • вазалаш 1. üşüşmek 2. güneş ufukta kaybolmak 3. çok sayıda üremek, çoğalmak
  • вазалтараш [расположить, разместить]
  • вазалташ düşmek
  • вазаш I. (sular) inmek, azalmak; II. mevki sahibi olmak, göreve başlamak
  • вазем taşkın yer, subasar yer
  • вакташ 1. (ağaç kabuğunu) soymak; 2. (ağacın dallarını) temizlemek; 3. eskiden damla(t)mak, sızmak; 4. dövmek, dayak atmak
  • валаш inmek, aşağı gitmek
  • валгалтараш aydınlatmak, ışık vermek
  • валгалташ ışımak, ışıldamak, ışık saçmak
  • валгалтмаш aydınlatma
  • валган tonla, tonlu, (renge) çalar
  • валгы ton, renk tonu
  • валгыды aydınlık, parlak,; açık (renk); aziz (свӓтӧй)
  • валгыдын aydınlık, parlak; karanlık basmadan; açık seçik
  • валташ indirmek § валтен кодаш (attan, arabadan, gemiden, uçaktan) indirmek; валтен колташ indirmek; валтен пуаш indirmek, çıkarmak, almak; валтен шагалташ indirmek; валтен шуаш düşürmek; валтен шӹндӓш indirmek
  • ванды [ванда; род большой верши, морды из лоз для ловли рыб в ярах и омутах]
  • ванжак geçit
  • ванжаш geçmek; aşmak § ванжен кеӓш [перейти]
  • варашӓвӓ analık, üvey ana
  • варашӓтя babalık, üvey baba
  • варашы 1. geç 2. son 3. bir sonraki; ikinci
  • варгынзаш (bas bas) bağırmak
  • вариант varyant, varyasyon, versiyon; вариантжы varyantı
  • ватваштыр [удилище вместе с крючком]
  • вацак ocak; demirci ocağı [1. очаг, горнушка; устройство для разведения огня под котлом 2. горн; кузнечный очаг с мехами и поддувалом для накаливания металла]
  • вачкы (üstü açık) fıçı [кадка, кадушка]
  • вашт [1. нар. 1) насквозь 2) разг. сильно, очень 3) полностью, до конца, совсем 4) далеко; на большое расстояние 2. посл. выражает: 1) направление до какого-либо предела; передаётся предлогами вплоть до, до самого 2) направление сквозь что-либо; передаётся предлогами через, сквозь]
  • вашталтшы bulaşıcı (hastalık)
  • вашталтышла nöbetleşe, münavebe ile, vardiya hâlinde
  • вашташ geçirmek, nakletmek, aktarmak
  • ваштылалаш gülümsemek; alaycı/alayla gülümsemek
  • ваштылаш 1. gülmek 2. alay etmek
  • ваштылмаш 1. gülme, gülüş 2. gülümseme 3. alay
  • ваштылмы 1. gülme 2. alaycı gülme
  • ваштылташ güldürmek
  • ваштылтыш 1. gülme 2. alay konusu
  • ваштыр 1. ince esnek dal; sorgun, sorkun (söğüt dalı); metal çubuk 2. tel [1. прут 2. провод, проволока]
  • ваштыршуды kandıraotu (Calamagrostis)
  • ваштыршукш telkurdu (Elateridae familyasından böceklerin kurdu)
  • вӓйӓ [оторочка, кайма]
  • вӓк [выражает усиление; передаётся частицей даже]
  • вӓкш değirmen § вӓкш пӱӓ 1. büğet, bent 2. değirmen göleti; вӓкш хоза değirmenci
  • вӓкшӓш sermek, yaymak; döşemek
  • вӓкшӹш yatak, döşek; kundak (bezi)
  • вӓкӹ buzda açılmış delik
  • вӓл ... mı/mi/mu/mü? [1) вопрос, передаётся частицей ли 2) усиление; передаётся частицей же 3) предположение; передаётся вводн.сл. наверно, быть может]
  • вӓпш balık ağı [1. сеть рыболовная 2. тенета; приспособление для ловли зверей из натянутой сети]
  • вӓр yer [место] § вӓрӓн-вӓрӹшкӹ yerli yerine; вӓрӹн-вӓре ~ вӓрӹн-вӓрӹн yer yer; вӓре [выражает место; передаётся сочетаниями в каком-либо месте]; вӓре-вӓре [местами, в разных местах, вразброс]
  • вӓрӓ sırık [шест, жердь] § -- палшык вӓрӓ [бастрык], ымыла вӓрӓ [шест для хмеля]
  • вӓрӓнгӓш yerleşmek; kurulmak
  • вӓрӓнгдӓш yerleştirmek; düzenlemek; koymak
  • вӓрӓш I. yırtıcı kuş, atmaca, doğan (Accipiter & Falco) § вӓрӓш нер atmaca/doğan gagası; вараш пӹжӓш atmaca/doğan yuvası § --- алавӓрӓш, изи вӓрӓш, калявӓрӓш ~ каля вӓрӓш, колвӓрӓш, тыльдивӓрӓш, цӹвӹ вӓрӓш
  • вӓрӓш II. karıştırmak, katmak, birleştirmek
  • вӓргӹ böbrek; эдемын вӓргӹжӹ insan böbreği § вӓргӓн [имеющий почки, с почками]
  • вӓремӓш yerleşmek
  • вӓремдӓш yerleştirmek
  • вӓрен пуаш karıştırmak, karmak
  • вӓреш yerine geçirme, yerine koyma
  • вӓрештӓрӓш 1. isabet ettirmek, (hedefi) vurmak 2. (zor) ayırmak 3. cezalandırmak
  • вӓрештӓш 1. yakalanmak, tutulmak; düşmek 2. bulunmak
  • вӓркӹнзӹктӓш midesi bulanmak
  • вӓрлӓнӓш yerleşmek, kurulmak
  • вӓрлӓнӹшӹ yerleşen, kurulan
  • вӓршӓкӓ bataklıktaki küçük toprak tümseği
  • вӓскӓ I. kiler [клеть, кладовая (под одной крышей с домом)] II. eskiden [компаньон при ловле рыбы сетью]
  • вӓтӓк-марак karı koca
  • вӓтӹ karı, evli kadın; bayan § вӓтӓн karının, evli kadının; вӓтӹ-мары karı koca § --- ажак вӓтӹ, арвӓтӹ, енгӓвӓтӹ; караквӓтӹ
  • вӓтӹгӹне sütleğen (Euphorbia)
  • вӓш ~ вӓш-вӓш karşılıklı olarak, birbirini, birbirlerini
  • вӓшӓк [остатки чего-нибудь на посуде, одежде (от съеденного, выпитого, переложенного, перелитого), ополоски, объедки]
  • вӓшкӓӥӓш idaresiz kullanmak
  • вӓшкӓш acele etmek
  • вӓшке yakında, çok geçmeden, kısa zamanda
  • вӓшкен acele olarak, ivedilikle, acele acele
  • вӓшкӹктӓш acele ettirmek
  • вӓшкӹмӓш acele (isim)
  • вӓшкӹшӹ aceleci; telaşlı § вӓшкӹшӹ ӹдӹрӓмӓш telaşlı kadın [торопливая, суетливая женщина]
  • вӓшлӓ birbirini, birbirlerini
  • вӓшлиӓлтӓш rastlanmak
  • вӓшлиӓлтшӹ rastlanan § Европышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кол Avrupa'da sık rastlanan balık
  • вӓшлимӓш rastlama; karşılaşma
  • вӓшлиӓш 1. raslamak, rastlamak; karşılamak 2. raslaşmak, rastlaşmak; karşılaşmak
  • вӓшлиэдӓш defalarca raslaşmak, rastlaşmak; defalarca karşılaşmak
  • ведӹрӓ kova [ведро] § нӹллӹ ведӹрӓ kırk kova
  • ведӹрӓӓн [1. с ведром, вёдрами 2. ведёрный; вместимостью в одно ведро] § кым ведӹрӓӓн [трёхведёрный]
  • век yüzyıl, asır [век, столетие]
  • векаш yüzyıllık, asırlık, uzun ömürlü
  • векӹ [выражает направление действия; передаётся словами в сторону кого-чего-либо, к кому-чему-либо]
  • велӓ : тыгыр велӓ [только в рубашке (платье)], шавыр велӓ [только в шабуре]
  • велнӹ yan, taraf [выражает место действия; передаётся сочетаниями в стороне, на стороне кого-чего-либо] § вургымла велнӹ sağ yan, sağ taraf; шалахай велнӹжӹ sol yanı, sol tarafı
  • велӹк [остатки, ополоски от еды]
  • Венгри Macaristan; Венгрин Macaristan'ın; Венгриштӹ Macaristan'da
  • вепсвлӓ Vepsler
  • вепслӓ Vepsçe, Veps dilinde
  • вербуялташ toplanmak [возвр. вербоваться, завербоваться]
  • вербуяш (işçi, taraftar) toplamak [вербовать, завербовать кого-либо куда-либо]
  • веремӓ zaman [время; пора]
  • веремӓн zaman zaman [временами]
  • веремӓн-веремӓн zaman zaman [временами, изредка]
  • верны doğrusu [правда, в самом деле]
  • верный doğru, güvenilir, güvenşi, emin [верный, надёжный, истинный]
  • верстӓйӓш 1. sayfa bağlamak [верстать, сверстать] 2. tazmin etmek [возмещать, возместить]
  • вертюшка [вертушка; легкомысленная ветреная женщина]
  • вертяш kendi keyfine göre çekip çevirmek [распоряжаться по своей прихоти] [< Rusça вертеть]
  • вес diğer, başka, sonraki
  • вильӹ kambiyum
  • вим beyin [мозг] § вуй вим beyin [головной мозг]; ? лу вим ilik, kemik iliği [костный мозг]

?*вирӹк [? пирӹк] ispinoz § алавирӹк dağ ispinozu (Fringilla montifringilla), ыжарвирӹк florya (Chloris chloris)

  • витӓ ahır, ağıl, hayvan barınağı [хлев]
  • вишкӹр kızıl boyunlu batağan (Podiceps grisegena)
  • водьвлӓ Votlar
  • вольык [скот, скотина]
  • врач doktor
  • вуй baş, kafa § вуй вим beyin
  • вуй ти baş biti (Pediculus humanus capitis)
  • вуйвӧртем [анат. вихор; место на голове у человека и животных, где волосы или шерсть от природы образуют пучинку, круговорот]
  • вуйвындаш tepe [анат. макушка]
  • вуйгалашка kafatası [череп]
  • вуйгарка kafatası boşluğu [черепная коробка] en:Cranial cavity
  • вуйдӹвӹл eskiden saç tarama; saç (biçimi/modeli) [причёска]
  • вуйдымы 1. başsız; 2. kafasız, akılsız, anlayışsız, budala, aptal
  • вуйжыр biz (bir tür tığ, bir tür çuvaldız)
  • вуйжырнер orman tırmaşık kuşu (Certhia familiaris)
  • вуйлатышы baş, başkan
  • вуйхала başkent; вуйхалажы ~ вуйхалыжы başkenti
  • вуйшамак başlık; manşet [заголовок]
  • вуйын [головой (концом и т.п.)]
  • вуйын-вуйстык baş aşağı
  • вуйын-вуйын tek tek, ayrı ayrı
  • вуйын-пачын 1. takla atarak 2. paldır küldür
  • вулны kalay
  • вургымла sağ § вургымлашты sağdaki
  • вурс çelik [сталь]
  • выльдырцан ~ выльдырцы bıldırcın (Coturnix coturnix)
  • выргем giysi, giyecek
  • выргем ти giysi biti, elbise biti (Pediculus humanus corporis)
  • выргемӓн [с одеждой, в одежде]
  • выргемӓш giyimlik [предназначенный для одежды]
  • вырдилӹпӹ Sphingidae familyasından güve [бражник]
  • выри-вырвыр uğurböceği (Coccinella)
  • вӹтлӓнгӹ ~ вӹрлӓнгӹ kuyruksallayan (Motacilla)
  • вӹд su § вӹдӹштӹ suda
  • вӹдвӓрӓ omuzlağı [коромысло]
  • вӹд ӓнгӹремшӹ su örümceği (Argyroneta aquatica)
  • вӹдвулны kurşun (element)
  • вӹдпӱкш göl kestanesi, su kestanesi (Trapa natans)
  • вӹдпыйи sülük (Hirudinea)
  • вӹдпыш eskiden su buharı
  • вӹдсӹнзӓ kaynak, su kaynağı, göze, eşme [источник, родник]
  • вӹдӱшкӱж balaban (Botaurus stellaris); вӹдӱшкӱжӹн balabanın
  • вӹдъял koy (Залив)
  • вӹзӹмшӹ beşinci
  • вӹзӹт beş
  • вӹлвӓлӓн kaplı § шоколад вӹлвӓлӓн çikolata kaplı
  • вӹлӹдӹрвӹ bir tür mantar (Paxillus involutus)
  • вӹр kan
  • вӹргеньӹ bakır
  • вӹргечӹ çarşamba
  • вӹрзи ebabil (Apus)
  • вӹтельӹ [кулик]
  • вӹтлӓнгӹ kuyruksallayan (Motacilla)
  • вӹц beş § вӹц тӹжем beş bin; вӹц гӓнӓ beş kez, beş kere, beş defa
  • вӹцкӹж ince
  • вӹцлӹ elli

Г[тӧрлӓш | править код]

  • газет gazete § газет йӹлмӹ gazete dili [газетный язык]; марла газет Marice gazete [марийская газета]
  • газетлык gazetelik [предназначенный для газеты] § газетлык кагаз gazetelik kâğıt [газетная бумага]
  • Гаити Haiti; Гаитин Haiti'nin; Гаитин йолажы Haiti bayrağı
  • гай ~ гайы anlaşılan, galiba [кажется]
  • гань gibi, kadar § гань ылшывлӓ gibi olanlar, gibiler; ганьывлӓ gibiler, biçimliler, benzerler
  • гач -den/dan; ile; aracılığıyla
  • гӓнӓ kez, kere, defa § ик гӓнӓ bir kez, bir kere, bir defa; кок гӓнӓ iki kez
  • герб arma; гербшӹ arması
  • Германи Almanya; Германин Almanya'nın; Германиштӹ
  • гишӓн hakkında, üzerine
  • глушаш başına vurarak bayıltmak; sersemletmek; boğmak; dindirmek [1. глушить, оглушить, ошеломлять, ошеломить, приводить в бесчувствие 2. глушить, заглушить; заставить заглохнуть, погаснуть]
  • год yıl [год] § год йӹде her yıl [ежегодно]
  • годак-пелӓк yarı yıl [полтора года]
  • годаш bir yaşında [годовалый] § ик годаш yaşıt, aynı yaşta, bir yaşta [однолетки, ровесники]
  • годеш [выражает время, в течение которого происходит действие; передаётся предлогами на, на время] § кемӹ годеш яра [пригодится на время поездки]
  • годшен [выражает временные отношения, передаётся: 1. предлогом с (какого-либо времени), за (что-либо, какое-либо время), в течение 2. союзом с тех пор как]
  • годшы vakti, zamanı, zamanları
  • годшыла [как в пору (чего-либо), как во времена (чего-либо)]
  • голосуяш oy vermek, oy kullanmak [1. голосовать, проголосовать; подавать голос за кого-либо 2. голосовать; останавливать автомашину на дороге поднятием руки]
  • греклӓ Yunanca, Yunan dilinde
  • грузаш yüklemek [грузить]
  • гыце acaba [разве]
  • гӹнь (i)-se; (i)-ken [если; когда; как]
  • гӹнят (i)-se de, -makla birlikte, -dığı halde [1. хотя 2. -нибудь, -либо; и, даже]
  • гӹц -den/dan; ardından, gerisinden [из, с, из-за]

Д[тӧрлӓш | править код]

  • Дани Danimarka; Данин Danimarka'nın; Данин йолажы Danimarka'nın bayrağı
  • датчан Danimarkalı
  • датчан йӹлмӹ Danca, Danimarka dili
  • датчанла Danca, Danimarka dilinde
  • дӓ ve [да, и]
  • дӓнгӹнь kadar, dek, değin
  • дежураш nöbetçi olmak, nöbet tutmak [дежурить]
  • действуяш 1. faaliyette olmak/bulunmak; hareket etmek 2. etkilemek, etki yapmak [1. действовать; совершать действие 2. действовать; оказывать влияние]
  • демобилизуялташ dönüşlü terhis olmak, terhis olunmak [возвр. демобилизоваться]
  • демобилизуяш terhis etmek [демобилизовать]
  • Доминика Республикын йолажы
  • дон ile, -le/-la [и]
  • доно -den/-dan; ile, -le/-la [с; из; у, по, в]
  • доран -den/-dan [посл. выражает место действия, передаётся предлогом у]

Е[тӧрлӓш | править код]

  • Еврази Avrasya; Евразиштӹш Avrasya'daki
  • Европа Avrupa; Европын Avrupa'nın; Европышты Avrupa'da; Европыштыш Avrupa'daki; Европын Согоньжы Avrupa Konseyi
  • Египет Mısır § Египетӹн Mısır'ın
  • едок eskiden [едок; один человек при распределении чего-либо напр., земельных участков]
  • екшук orman devi [1. миф. леший, лешак 2. непоседа]
  • екшукланаш yerinde durmaz olmak, huzursuzlanmak, kurtlanmak [быть непоседой]
  • ембӹлӓлтӓш 1. yontulmak 2. mecazen tamamlanmak, yetkinleşmek, gelişmek, iyileşmek, düzelmek
  • ембӹлӓш 1. yontmak 2. mecazen tamamlamak, geliştirmek, standartlara uygun hâle getirmek
  • ембыл [наструг с двумя ручками]
  • енгӓ yenge (abi, amca, dayı karısı); gelin (oğul karısı) {ӹзӓжӹн вӓтӹжы}
  • енгӓ вӓтӹ ~ енгӓвӓтӹ boşanmış dul kadın; metres, oynaş
  • ечӹ kayak
  • ечӹгач [1. переднее крепление у лыж 2. загнувшееся копыто]

Ж[тӧрлӓш | править код]

  • жава kurbağa [лягушка]
  • жававарсын suyosunu
  • жавагуды kurbağa yumurtalı yosunlar
  • жалываяш {marlamuter.com} жалваяш {dict.komikyv.ru} şikayetçi olmak, şikayet etmek; şikayet etmek, yakınmak, sızlanmak, dert yanmak {Ova Maricesi: жаловатлаш; Rusça: жаловаться]
  • жараш 1. kızartmak, kavurmak; 2. (güneş) yakmak
  • жаркой et kızartması, ızgara et ru:Жаркое
  • жарыкташ nadiren --- жараш
  • жӓкӹ olta mantarı, olta şamandırası
  • жӓл ~ ӹжӓл yazık
  • жӓлӓйӓш 1. acımak; acındırmak; 2. idareli kullanmak
  • жӓлӓйӹде acımasızca, merhametsizce
  • жӓлӹн ~ ӹжӓлӹн acıklı; acınacak
  • желаяш acımak; acındırmak § bkz. жӓлӓйӓш
  • жеп zaman, vakit § ин жепвлӓжӹ mevsimler
  • жепеш bir süre için, bir süreliğine
  • жеплӓш 1. saymak, saygısı olmak, saygılı olmak; 2. saymak, öyle görmek, tanımlamak
  • жеплӹдӹмӹ 1. saygısız 2. acımasız, amansız, kibirli
  • жеплӹмӹ saygın, seygıdeğer, sayın
  • жепӹштӹ zamanında, vaktinde, sırasında
  • жерӓ şafak [заря]
  • жерӓлӓнӓш aydınlanmak, ışımak
  • жерӓн [1. прил. заревой 2. нар. на зорьке, с зарей, очень рано]
  • жертвуяш bağışlamak; feda etmek, harcamak, kurban etmek
  • живӹ canlı, hareketli; çabuk, hızlı, hızla
  • живой canlı, diri
  • живойнек canlı olarak, diri olarak
  • житя yaşam, hayat
  • жульык 1. hırsız, yankesici; 2. düzenbaz, hilekâr
  • жульыкланаш hile yapmak, sahtekârlık yapmak
  • жураш hafif paylamak

З[тӧрлӓш | править код]

  • забор tahta duvar, çit, perde
  • завещӓйӓш perdelemek
  • завоялташ [заводиться, завестись; начать действовать, будучи заведённым]
  • завояш [заводить, завести]
  • задани görev, vazife, ödev [задание]
  • занимаяш tutmak, kaplamak; yerleşmek, kurulmak [занимать, занять; расположиться]
  • засолка sürgü, kapı sürgüsü [защёлка, задвижка, запор] ru:Засов
  • звоняш 1. çalmak, çınlama/çan/şangırtı sesi çıkarmak 2. telefon etmek [1. звонить; издавать звон 2. звонить, позвонить; вызывать, вызвать к телефону; говорить по телефону]
  • згаяш bozmak; yıkmak
  • здорова 1. sağlık, sıhhat 2. sağlıklı, sıhhatli
  • здороваэмдӓш sağlığını düzeltmek
  • здороваэмӓш sağlığı düzelmek
  • здороваялӓш selamlamak, selam vermek [ласк. поздороваться]
  • здороваяш selamlamak, selam vermek [разг. здороваться, поздороваться]
  • здоровый sağlıklı, sıhhatli [здоровый]
  • земля yer, toprak, arazi [земля]
  • знакомый tanıdık [знакомый]
  • знакомыялташ tanışmak [возвр. знакомиться, познакомиться]
  • знакомыяш tanıştırmak; tanıtmak [знакомить, познакомить]
  • золты kitap dili altın [золото]
  • зораяш 1. yıkmak, bozmak, mahvetmek 2. zorla ırzına geçmek, tecavüz etmek; zorlamak
  • зосты teneke, ince kalay sac [жесть; тонкое листовое железо]
  • зубраш papağan gibi ezberlemek [зубрить; заучивать бессмысленно]

И[тӧрлӓш | править код]

  • и I. yıl § ижӹ yılı; ивлӓ yıllar
  • и II. buz
  • иӓварня belemnit (Belemnitida) fosili [чёртов палец]
  • иӓвонгы köygöçüren, evcikkıran (Amanita phalloides)
  • иӓн 1. buzlu 2. dondurma § иӓн корны buzlu yol
  • иӓш I. yüzmek; süzülmek [1. плавать, плыть 2. плавать, плыть; плавно передвигаться 3. плавать, плыть, распространяться, распространиться, разноситься 4. плавать, плыть; реять; колыхаться, всколыхнуться]
  • иӓш II. yaş, yaşında [годовой, годичный, годовалый] § кымыт иӓш имни üç yaş(ında) at
  • игӹ yavru § игӹ ӓптӓн genç horoz [молодой петушок, петух-первогодок]; игӹ важ yan kök [придаточный корень]; игӹ комбы yavru kaz, genç kaz [гусь-первогодок; гусыня первого года жизни]; игӹ лыды yavru ördek, genç ördek [молодая утка, утка-первогодка; утка первого года жизни]; игӹ мӧскӓ yavru ayı, genç ayı [медведь-двухлеток, молодой медведь]; игӹ цӹвӹ genç tavuk [курица-молодка]
  • игӹгуды [амнион, послед, личинки насекомых]
  • игӹлицӓ [шпонка (у дверей)]
  • идеализируяш idealleştirmek, idealize etmek
  • изӓрня perşembe
  • изи küçük § изи ӓнгӹр küçük ırmak, küçük nehir; изи вӓрӓш atmaca (Accipiter nisus); изи йӹлмӹ küçük dil; изи метелцӓ çayır salkımotu (Poa pratensis); изи нарынзы пеледӹш düğünçiçeği (Ranunculus acris); изи пипи söğüt çiçeği [почки вербы]; изи пӧчӹж -- изивӧчӹж; изи савала çay kaşığı
  • изиварня serçe parmak
  • изивӧчӹж ~ изи пӧчӹж bir tür yabanmersini (Vaccinium vitis-idaea)
  • изигек çinte, yelve, kirazkuşu (Emberiza)
  • изикӓ eskiden meşale direği ru:светец
  • изимицӓ zeminlik, yeraltı barınağı [землянка, зимница]
  • изимӧр dağ çileği, orman çileği (Fragaria vesca)
  • изирӓк daha küçük
  • ик bir § ик гӓнӓ bir kez, bir kere, bir defa
  • икиӓш
  • иктӹ bir
  • икшӹ birinci
  • им iğne
  • имӓн iğneli
  • имӓн каваштанвлӓ derisidikenliler (Echinodermata )
  • имни at (Equus ferus caballus); имни арававлӓ at arabaları; имни аравашты at arabasında
  • имниӓн atla, atlı
  • имнидӹмӹ atsız
  • имниӧрш şakrak kuşu (Pyrrhula pyrrhula)
  • Инди океан Hint Okyanusu
  • индилӓ Hintçe
  • Индонези Endonezya; Индонезин Endonezya'nın
  • институтышты enstitüsü
  • ир yabani, yaban [дикий] § ир йӓн yabani hayvan [дикий зверь]
  • ирвел doğu; ирвелнӹжӹ
  • иримни eşek (Equus asinus asinus)
  • Ирланди İrlanda
  • Ирланди тангыж İrlanda Denizi
  • исланд йӹлмӹ İzlandaca, İzlanda dili
  • Исланди İzlanda; Исландин İzlanda'nın; Исландиштӹ İzlanda'da
  • исландла İzlandaca, İzlanda dilince
  • истори tarih; историжӹ tarihi
  • итальянла İtalyanca, İtalyan dilinde
  • итӹн keten (Linum usitatissimum); итӹнвлӓ ketenler; ketengiller (Linaceae)

Й[тӧрлӓш | править код]

  • йӓвӓш haber vermek, bildirmek, duyurmak
  • йӓга eskiden kaptırma, el testeresi [ножовка; узкая ручная пила]
  • йӓктӹ çam; йӓктӹ имвлӓ çam iğneleri § йӓктӹ калявонгы bir tür mantar [маслёнок] (Suillus); йӓктӹ рижӹк kanlıca mantarı [рыжик сосновый] (Lactarius deliciosus)
  • йӓл 1. insanlar, halk, toplum 2. el, el âlem, yabancılar, başkası, diğer 3. köy [1. люди, общество 2. чужие, другие; посторонние люди 3. деревня] § йӓл йӓлок [чужие есть чужие]; йӓл рӓдӹ salgın (hastalık); йӓл вӓрвлӓ diğer (yabancı) yerler; yad eller
  • йӓлӹн elin, başkasının, yabancının [чужой] § йӓлӹн мӱлӓндӹ yad eller, yabancı ülke [чужая земля]
  • йӓм çukur; kuyu [яма]
  • йӓмӓдӓ eskiden haydi, hadi [ну-те, давайте]
  • йӓнӓт [вертушка; легкомысленный, ветреный человек]
  • йӓнг kalp, yürek; ruh, can, gönül [душа] § эдемӹн йӓнгжӹ insan kalbi
  • йӓнзык taşak torbası [мошонка]
  • йӓр göl; йӓрӹн gölün
  • йӓрӓш I. gölcük, küçük göl (Ova Maricesi ераш)
  • йӓрӓш II. bulmak; yakalamak (Ova Maricesi яраш)
  • йӓрец eskiden göl balığı [озёрная рыба]
  • йӓрӹштӹшӹ [озёрный, находящийся (обитающий) в озере]
  • йӓшмӹк mercimek (Lens culinaris) (Çuvaşça ясмăк, Tatarca ясмык)
  • йиш 1. aile 2. (biol.) familya; çeşit 3. (dil) aile [1. семья, семейство; группа живущих вместе близких родственников 2. биол. семья, семейство; группа животных, насекомых, состоящая из самца, самки и детёнышей 3. книжн. семья; группа родственных народов или языков 4. книжн. семья; единство, объединение людей, сплочённых общими интересами] § ик йиш tek çeşit, tek tür; türdeş, homojen [1. односортный, одного сорта 2. однородный; относящийся к тому же роду, разряду] § ... йиш группыш пырышы ... familyasına giren; ... йиш йыхыш пырышы ... familyasına giren; сатковый йиш bahçe çeşidi (elma, ...)
  • йишӓн [семейный; имеющий семью]
  • йогы ırmak, nehir; йогын ırmağın, nehrin
  • йӱксӹ kuğu (Cygnus)
  • йыд gece; йыд-вадывел kuzey batı; йыд-ирвел kuzey doğu
  • йыдпел ~ йыдвел kuzey
  • йӹл solucan (Lumbricina)
  • Йымы Tanrı
  • йых soy, kuşak, sınıf; cins (biol.) [род]; sınıf [сословие]; kuşak, nesil [поколение] § поп йых [поповского рода]; тышман йых [вражеский род (враги)] § ... йыхыш пырышы ... cinsine giren
  • йӹде [по, при, каждый; на, в]
  • йӹлмӹ dil (organ); dil, lisan § ... йӹлмӹ дон литература .. dili ve edebiyatı; йӹлмӹштӹ dilinde § йӹлмӹн лужы уке dilin kemiği yok
  • йӹлмӹзӹ dilci

К[тӧрлӓш | править код]

  • кавал ökçe, ayakkabı ökçesi, topuk, ayakkabı topuğu [каблук] § кавал лӹвӓлнӹ [под каблуком; под властью, гнётом]
  • каваштан derili, ciltli
  • кавашты deri, cilt
  • кавшта lahana (Brassica oleracea)
  • кагыль [пирог, пирожок] § --- падкагыль
  • кадай [дай, подай]
  • кадама dere kaya balığı (Gobio gobio)
  • кадемӓ [дай, подай]
  • кадик : кадик логер 1. obur, pisboğaz 2. otlakçı, asalak
  • кадок [дай, подай]
  • кайтан eskiden kaytan, kordon [гайтан, шнур]
  • кайыц makas
  • калакаш : калакаш мыны rafadan yumurta
  • калаклук : калаклук мыны rafadan yumurta
  • календарь takvim; календарьын takvimin
  • калпакан ... kalpaklı, şapkalı
  • каля sıçan, fare [мышь] (Mus) § --- шурны каля, якшаргаля; цӓрӓгаля
  • калявӓрӓш ~ каля вӓрӓш kerkenez (Falco tinnunculus) [ястреб-перепелятник, ястреб-мышатник]
  • калядыл ateş böceği (Lampyridae)
  • каляиӓш gelincik, as (Mustela nivalis)
  • Канада Kanada; Канадын Kanada'nın; Канадын йолажы Kanada bayrağı; Канадышты
  • Канари ошмаоты Kanarya adaları
  • капкыл eskiden çabuk, hızlı, hızla
  • капльык damla [капля] § юр капльык yağmur damlası
  • капташка takke [тюбетейка]
  • капцака teneke, sac, levha; rozet [жестянка, железная пластинка, значок, бляха на сбруе] § той капцака bakır levha
  • капшангы böcek; капшангын böceğin; капшангывлӓ böcekler (Insecta) § --- важынкапшангы, сирем капшангы, шуран капшангы, ыжар капшангы
  • карак leş kargası [ворона] (Corvus corone & cornix) § --- шим карак, ыжар карак
  • караквӓтӹ {harfiyen: «karga karısı»} örümcekkuşu [жулан] (Lanius collurio)
  • карелвлӓ Kareller
  • Карели Karelya; Карелин Karelya'nın
  • карелла Karelce, Karel dilinde
  • кармак cüzdan, para cüzdanı; para çantası
  • карта harita; картыжы haritası
  • картук patates (Solanum tuberosum)
  • качкыш yemek; yiyecek, gıda
  • качшы yiyen, yiyici
  • кашарварня işaret parmağı
  • кашубвлӓ Kaşuplar
  • кашубла Kaşupça, Kaşup dilinde
  • кӓвӓ rahim, dölyatağı
  • кӓвӓн tınaz, dokurcun, ot yığını [стог, скирд, скирда] § кӓвӓн таган tınaz örtüsü [подкладка вокруг стожара]
  • кӓвӓнӓн [стоговой; имеющий стога, со стогами]
  • кӓвӓнлӓш dokurcun yapmak, tınaz yapmak [скирдовать, стоговать, метать стог]
  • кӓвӓнлӹмӓш dokurcun yapma, tınaz yapma
  • кӓвӓрӓш gebermek
  • кӓдӹ I. üveyik (Streptopelia turtur)
  • кӓдӹ II. kes, spor ayakkabısı [кеды] ru:Кеды
  • кӓзӓварня serçe parmak
  • кайзет gazete
  • кӓнгӹж yaz
  • кӓндӓкшлу seksen
  • кӓндӓкшӹ sekiz
  • кӓндӓкшӹмшӹ sekizinci
  • кӓрмӓн kale
  • кӓрш I. bıldırcın kılavuzu (Crex crex)
  • кӓрш II. bir Mari halk çalgısı [гусли]
  • кӓршӹзӹ bu çalgıyı çalan
  • кек kuş; кеквлӓ kuşlar; кекӹн kuşun § ӓвӓ кек dişi kuş; озы кек erkek kuş; мырышы кек ötücü kuş § кек комбы yaban kazı; кек лыды yaban ördeği § амашкек, ӓпшӓткек; алагек, амыжгек, аргек, когогек, сиргек; цӓрӓгек
  • кекрек
  • кергӹ kara ağaçkakan (Dryocopus martius)
  • керды kılıç [сабля]
  • кесӹ keçi (Capra) § кесӹ тӓгӓ teke (erkek keçi)
  • кечӹ 1. gün (24 saatlik gece ve gündüz) [день]; 2. gündüz, güneş, gün (12 saatlik aydınlık) [солнце, солнышко] 3. hava [погода] § кечӹжӹ günü § кечӹ ялава güneş ışını [солнечный луч]
  • кечӹвӓл güney; кечӹвӓл-ирвел güney doğu; кечӹвӓл-вадывел güney batı
  • кечӹвуй ayçiçeği (Helianthus annuus) § кечӹвуй тонг çekirdek
  • кечӹгалпак ayçiçeği (Helianthus annuus)
  • кечӹял gün ışığı, güneş ışığı, güneş ışını [луч солнца]
  • кид kol; el [рука; верхняя конечность человека от плеча до пальцев; кисть]
  • киддӹмӹ kolsuz
  • Китай Çin § Китайышты Çin'de, Китайын Çin'in; Китайын йолажы Çin bayrağı; Китай Халык Республика Çin Halk Cumhuriyeti
  • книгӓ kitap [книга] § Халыквлӓлоштыш Якшар книгӓ Uluslararası Kırmızı Kitap [Международная Красная книга]
  • когарня cuma
  • Когечӹ Paskalya (Hristiyanlarda); Fısıh (Yahudilerde); Когечӹн Paskalyanın; Когечӹ мынывлӓ Paskalya yumurtaları
  • кого büyük
  • Кого Британи Büyük Britanya; Кого Британин Büyük Britanya'nın; Кого Британин йолажы Büyük Britanya'nın bayrağı
  • коговарня baş parmak
  • кого мӧр ~ когомӧр çayır çileği (Fragaria viridis) [клубника]
  • когорак daha büyük
  • кодвлӓ kodlar
  • кож ladin (Picea); кожын ladinin
  • кожла (ельник)
  • кожла мары [горные мари левобережья Волги]
  • кок iki § кок тӹжем iki bin; кок гӓнӓ iki kez, iki kere, iki defa
  • кок кычӓнвлӓ çift toynaklılar (Artiodactyla)
  • кок кӹчӓн вольыквлӓ çift toynaklılar (Artiodactyla)
  • коклы yirmi
  • коклышы yirminci
  • кокты iki
  • кокшы ikinci
  • кол balık § колжын balığın § свезӓ кол taze balık [свежая рыба] § кол сӱм balık pulu § --- косаргол, кӹшкӹгол
  • колвӓрӓш balık kartalı (Pandion haliaetus)
  • колгучкыж deniz kartalı (Haliaeetus albicilla)
  • коллоэц balıkçı; balık tutan
  • коллоэц кек yalıçapkını (Alcedinidae türleri)
  • кольмы kürek
  • команда takım; командыжы takımı
  • комбигӹ kaz yavrusu
  • комбы kaz (Anas) § комбы кучкыж [орёл-гусятник]
  • комментари yorum; комментарижӹ yorumu
  • коншуды sirken [лебеда, марь белая] (Chenopodium album)
  • корнан çizgili, şeritli [полосатый, в полоску; покрытый полосами]
  • корны yol
  • косар biçici, tırpancı [косарь]
  • косаргол satırbalığı [чехонь] (Pelecus cultratus)
  • косы altıngöz [гоголь] (Bucephala clangula)
  • коти kedi (Felis catus)
  • кошы dokumacı [ткач, ткачиха]
  • кӧргис takım olarak hayvanların karaciğer, kalp ve akciğerleri [ливер, субпродукты – печень, сердце, лёгкие животных]
  • кӧргӹ § iç кӧргӹжӹ içi
  • кригӓ balık ağı
  • Куба Küba; Кубын Küba'nın; Кубын йолажы Küba bayrağı
  • кугезӹ eski § кугезӹ норвег йӹлмӹ Eski Norsça [norrønt, Old Norse]
  • кугижӓ çar, imparator; kral; кугижӓжӹ kralı; кугижӓн kralın; кугижӓ кымдем krallık, çarlık, imparatorluk
  • кугижӓншӹ ~ кугижӓнӹш devlet, ülke (государство; царство; страна, мир, царство, область, круг); кугижӓнӹш йӹлмӹ resmi dil
  • кугижӓтар kraliçe
  • куды han (inn)
  • кудымшы altıncı
  • кудыт altı
  • кужы uzun
  • кукшыгечӹ cumartesi
  • кудлу altmış
  • куп bataklık § куп кеквлӓ bataklık kuşları
  • курым yüzyıl, asır; курымын yüzyılın, asrın
  • курымаш yüzyıl
  • кучкыж kartal (Aquila) § комбы кучкыж, степь кучкыж; колгучкыж, курныгучкыж
  • кушкыш bitki
  • кушмышшуды Aloe
  • куштымаш dans; тошты марла куштымаш [старинный горномарийский танец]
  • кӱ taş
  • кӱӓн taşlı
  • кӱкшӹц yükseklik, boy § кӱкшӹцшӹ yüksekliği, boyu
  • кӱпалат saray
  • кӱтӹмӓк bir tür ayran (buttermilk)
  • кӱшӹл üst, yukarı
  • кывыл klavye
  • кывылзы ♀ dişi Tetrao urogallus [глухарка, купалуха]
  • кыды-тидӹ
  • кыйыр пачан (курчавохвостый)
  • кым üç § кым тӹжем üç bin; кым гӓнӓ üç kez, üç kere, üç defa
  • кымлы otuz
  • кымур eskiden kapik [копейка]
  • кымшы üçüncü
  • кымыжвуй ~ кымыж вуян кӹшкӹ yarı sucul yılan (Natrix natrix)
  • кымыт üç
  • кыптыри понгы kuzugöbeği (Morchella)
  • кыргельӹ delice doğan (Falco subbuteo)
  • кырык dağ; кырыквлӓ dağlar
  • кырыкмарла ~ кырык марла Dağ Maricesi, Dağ Maricesiyle
  • кырык марывлӓ Dağ Marileri, Dağ Çeremisleri § Субгруппы: В составе этнографической группы различаются небольшие «земляческие», по месту жительства, подгруппы: в правобережье — «шурмары» (сурские), «кушырмары» (кушергские), «шошмары» (еменгашские), «марламары» (еласовские), «суасламары» (живущие в соседстве с чувашами); в левобережье — «лесные» (кожла мары), «ветлужские» (вӹтлӓ мары), «ардинские» (арде мары), «руткинские» (рӹде мары) и др.
  • кырык мары йӹлмӹ Dağ Maricesi, Dağ Mari dili § Диалекты: Горное наречие (язык горных мари, распространён на правом берегу Волги): Еласовский говор (основа литературного языка), Кузнецовский говор, Емангашский говор, Виловатовский говор; Лесное наречие (язык лесных мари, распространён на левом берегу Волги): Кузьминский говор, Килемарский говор, Ардинский говор, Юксарский говор
  • кыткан karıncalı, karıncayla dolu [изобилующий муравьями, со многими муравьями]
  • кыткы karınca § кыткы шӱнгӓ karınca yuvası
  • кышкыжмы salı
  • кӹвер köprü
  • кӹдеж oda
  • кӹдежӓн [разделённый на части, состоящий из частей, делимый, членимый]
  • кӹдежтӓш [отгораживать, отгородить; перегораживать, перегородить]
  • кӹдӹр kara orman tavuğu (Tetrao tetrix) § ӓвӓ кӹдӹр orman tavuğu [тетёрка, самка-тетерев], озы кӹдӹр orman horozu [косач, самец-тетерев]
  • кӹжгемӓш kalınlaşmak, kalın olmak; şişmanlamak
  • кӹжгемдӓш kalınlaştırmak, daha kalın yapmak, kalın olarak yapmak
  • кӹжгемдӹмӓш kalınlaştırma
  • кӹжгеммӓш kalınlaşma
  • кӹжгӹ kalın [толстый] § кӹжгӹ книгӓ kalın kitap [толстая книга], кӹжгӹ лу kalın kemik [толстая кость]
  • кӹжгӹн kalın [толсто]
  • кӹжгӹцӓн [толщиной]
  • кӹжгӹц kalınlık
  • кӹзӹ bıçak
  • кӹзӹлык bıçaklık [предназначенный для ножа] § кӹзӹлык вурс bıçaklık çelik [сталь для ножа]
  • кӹзӹт şimdi § кӹзӹт якте şimdiye kadar
  • кӹзӹтеш şimdilik, geçici olarak
  • кӹзӹтшӹ çağdaş, modern, şimdiki
  • кӹрӓн kahverengi, boz [1. коричневый 2. бурый]
  • кӹрпӹц kerpiç
  • кӹртни demir
  • кӹсӓн damar
  • кӹтӓш otlatmak, yaymak
  • кӹтӧ sürü
  • кӹтӧзӹ çoban; sığırtmaç
  • кӹцкӓн meyveli, meyvesi olan § кӹцкӓн пӹзӹлмӹ üzerinde meyvesi olan üvez ağacı; кого кӹцкӓн iri meyveli
  • кӹцкӹ 1. kuş kirazı (Prunus padus) meyvesi 2. meyve 3. söğüt çiçeği, huş çiçeği [catkin / серёжки] § ломбы кӹцкӹ kuş kirazı (Prunus padus) meyvesi [плоды черёмухи]
  • кӹшӓл kisel (meyve suyu, süt gibi şeylerin nişasta ile kaynatılmasıyla yapılan yiyecek) [кисель]
  • кӹшӓн cep
  • кӹшедӹк kızkuşu (Vanellus vanellus)
  • кӹшкӹ yılan; кӹшкӹн yılanın
  • кӹшкӹгол balçıkyiyen [вьюн] (Misgurnus fossilis)

Л[тӧрлӓш | править код]

  • лашашан unlu
  • Латви Letonya; Латвин Letonya'nın
  • латинлӓ Latince, Latin dilinde
  • латышла Letonca, Leton dilinde
  • лачок gerçek [настоящий, истинный, подлинный] § лачок пӓшӓ [настоящее дело]; лачокат яратымаш [настоящая любовь]; лачокла лӹмжӹ [настоящее имя]
  • лепкӓ alın
  • лепкӓн alınlı § цӓрӓ лепкӓн çıplak alınlı
  • логер boğaz [горло]
  • логерӓн ... boğazlı
  • ломыж kül
  • лӧценаварня eskiden meşale direği [светец; подставка для лучины] ru:светец
  • лу kemik
  • лу on
  • луан [костлявый, костистый] § луан кол [костистая рыба]
  • луды boz [серый] § кловоялгы-луды [голубовато-серый], кӹрӓнӓлгӹ-луды [коричневато-серый], саралгы-луды [желтовато-серый], симсӓлгӹ-луды [синевато-серый], соталгы-луды [светло-серый], шимӓлгӹ-луды [тёмно-серый] § луды рок [подзолистая почва]
  • лужавуй eskiden köy muhtarı; vergi toplayan [сельский староста, сборщик податей]
  • лушы onuncu; луатикшӹ on birinci; луаткокшы on ikinci; луаткымшы on üçüncü; луатнӹлӹмшӹ on dördüncü; луатвӹзӹмшӹ on beşinci; луаткудымшы on altıncı; луатшӹмшӹ on yedinci; луаткӓндӓкшӹмшӹ on sekizinci; луатӹндекшӹмшӹ on dokuzuncu
  • лыды ördek (Anas) [утка] (DİKKAT! луды boz [серый])
  • лыдыш şiir
  • лӹвӓл йых alt cins
  • лӹм ad, isim; лӹмжӹ adı, ismi
  • лӹмдер sözlük
  • лӹмдӹмӹ adsız, isimsiz
  • лӹмлӹ ünlü, adı bilinen
  • лӹпӹ kelebek (Lepidoptera türleri) [бабочка]
  • лӹпӹшукш tırtıl

М[тӧрлӓш | править код]

  • Мадагаскар Madagaskar; Мадагаскарын Madagaskar'ın; Мадагаскарын йолажы Madagaskar bayrağı
  • маймыл maymun
  • Малайзи Malezya; Малайзин Malezya'nın; Малайзин йолажы Malezya bayrağı
  • мары Mari, Çeremis, Çirmiş § марывлӓ Mariler; кырык мары дон алык мары Dağ Marileri ile Ova Marileri; мары халыкын историжӹ Mari halkının tarihi
  • мары йӹлмӹ Marice, Mari dili § мары йӹлмӹштӹ Mari dilinde
  • Мары Элышты Mari Eli'nde
  • математик matematikçi
  • меленӓ akıtma
  • мечеть cami
  • мешӓк torba, kese [мешок]
  • мешӓкӓн torbalı, keseli
  • миллион (bir) milyon
  • морен tavşan
  • Москва Moskova; Москвашты Moskova'da
  • мӧр çilek (Fragaria) § -- изимӧр, кого мӧр, мызымӧр, сирем мӧр
  • мӧр шуды çilek [1. куст, трава клубники 2. земляничная трава, куст]
  • мӧртньӹ balık yumurtası, havyar
  • мӧскӓ ayı
  • мума yumuşak
  • муниципалитет belediye
  • мӱ bal
  • мӱктӹ akbalık (Squalius cephalus)
  • мӱкш arı (Apis)
  • мӱкш ти arı biti (Braula coeca)
  • мӱкшкек ~ мӱкшлоэц arı kuşu (Merops apiaster)
  • мӱлӓндӹ Dünya, Yer; kara, toprak; toprak; vatan, ülke [1. Земля; планета 2. земля; суша 3. земля; почва, верхний слой коры нашей планеты 4. земля; страна, государство, местность, место 5. земля; территория, находящаяся в чьём-либо владении; обрабатываемая почва 6. в поз.опр. земной, земляной; землистый] § ... туан мӱлӓндӹжӹ ... öz vatanı; anayurdu
  • Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж Akdeniz
  • мыгыльонг boz balıkçıl (Ardea cinerea)
  • мыгыльшӱ boz balıkçıl (Ardea cinerea)
  • мызы I. çil (Tetrastes bonasia) [рябчик] [Ova Maricesi: музо]
  • мызы II. çil keklik (Perdix perdix) [куропатка] [Ova Maricesi: мызе]
  • мызымӧр horozgözü (Rubus saxatilis)
  • мыны yumurta § калакаш мыны ~ калаклук мыны rafadan yumurta
  • мыры ilahi; marş
  • мырызы şarkıcı
  • мырышы кек ötücü kuş
  • мӹшкӹрӓн ... karınlı, göbekli [брюхий]

Н[тӧрлӓш | править код]

  • нелӹш geviş getirme
  • неместӹ körpe ıhlamur, genç ıhlamur [молодая липа] (bkz. чивык) § неместӹ вӓрӓ kabuksuz körpe ıhlamur sırığı [молодая липа без коры]
— Чивыклӓ мадыш: Эче ик "пӧртӹштӹш" мадышым ӓшӹндӓрем. Парня кӹжгӹцӓн пистӹ панды (неместӹ) гӹц мытык (иктӓ 1 сантиметр кытла) "тангатавлӓм" пӹчкӹн шӹндӓт дӓ цилӓ тӹдӹвлӓм пеле лош пӹсӹ кӹзӹ дон шелӹт ыльы {hillmarygames}
  • немец --- немӹц
  • немӹц Alman
  • немӹц йӹлмӹ Almanca, Alman dili
  • немӹцлӓ Almanca, Alman dilinde
  • нер burun
  • неркӓ höyük
  • Норвеги Norveç; Норвегин Norveç'in; Норвегин йолажы Norveç bayrağı; Норвеги кугижӓ кымдем Norveç krallığı; Норвегиштӹ
  • норвеглӓ Norveççe, Norveç dilinde
  • нӧргӹ [1. анат. хрящ 2. молодой, зелёный (о растениях)]
  • нӱшмӹ tohum; sperm
  • нӹл dört § нӹл тӹжем dört bin; нӹл гӓнӓ dört kez, dört kere, dört defa
  • нӹллӹ kırk
  • нӹлӹмшӹ dördüncü
  • нӹлӹт dört
  • ньӹмешкӹ : ньӹмешкӹ якте şimdiye kadar [до сего времени]

О[тӧрлӓш | править код]

  • одоклаш hoş görmek, yüz vermek, şımartmak
  • Оды Эл Udmurtya
  • оды йӹлмӹ Udmurtça
  • одывлӓ Udmurtlar
  • ожы aygır
  • озы erkek; озыжы erkeği; озыжын erkeğinin § озы кек erkek kuş
  • океан okyanus; океанын okyanusun
  • онг göğüs; meme
  • ош beyaz, ak § ош пачан beyaz kuyruklu § ош понгы ayıköşk mantarı (Boletus edulis)
  • ошаргек çıkrıkçın (Anas querquedula) § аргек çamurcun (Anas crecca)
  • Ош Руш эл Beyaz Rusya
  • ош рушла Beyaz Rusça, Beyaz Rus dilince
  • ошикӓ akça
  • ошмаоты ada; ошмаотывлӓ adalar

Ӧ[тӧрлӓш | править код]

  • ӧлицӓ cadde (< Rusça улица)
  • ӧрш bıyık
  • ӧршан bıyıklı [усатый]

П[тӧрлӓш | править код]

  • падкагыль [вареники, вареник; варёные пирожки]
  • пазар pazar
  • палдыран baldıran [борщевик] (Heracleum) § палдыран пыч baldıran sapı (kartlaşmamış körpe olanları yenebilir) [цветоносные стебли борщевика]
  • палшык yardım § палшыкым вычаш yardım beklemek; палшыкым ядаш yardım istemek
  • палшык вӓрӓ bastırık, baskı taşı [бастрык, гнёт] ru:Гнёт
  • панда panda § изи панда küçük panda (Ailurus fulgens), кого панда (Ailuropoda melanoleuca) § пандын pandanın
  • пандаш sakal
  • пандашан sakallı
  • панды sopa, değnek; asa, baston § --- аршынпанды, ӓнгӓлтӹшпанды, важынпанды
  • Папуа-У Гвиней Papua Yeni Gine; Папуа-У Гвинейӹн Papua Yeni Gine'nin
  • парня parmak; парняжы parmağı § bkz. изиварня, кашарварня, кӓзӓварня, коговарня, покшалварня; иӓварня, лӧценаварня
  • парсын ipek
  • парсыншукш ipekböceği (Bombyx mori)
  • парусан branda/ yelken (bezinden) [парусный]
  • патыр kahraman, bahadır, batur; yiğit; pehlivan [богатырь, силач] § ... халык патыржы ... halk kahramanı
  • пач kuyruk § пачшы kuyruğu
  • пачан ... kuyruklu
  • пачдымы kuyruksuz
  • пачтамга kuyruksokumu; эдемӹн пачтамгажы insan kuyruksokumu
  • пашлик bir tür başlık (башлык)
  • пӓшӓзӹ işçi
  • пӓшӓлӓш çalışmak, iş yapmak
  • педагог
  • пеледӹш ~ пеледеш çiçek
  • пеледӹшӓн çiçekli
  • пӹзӹлмӹгож köknar (Abies); пӹзӹлмӹгожын köknarın
  • пи köpek (Canis lupus familiaris)
  • пижоргы ~ пижӧргӹ eldiven
  • пирӹ kurt
  • пистӹ ıhlamur (Tilia) § пистӹ шӹрпӹ ıhlamur yongası [липовые щепки]
  • питьӹрвонгы tavukbacağı mantarı, horoz mantarı (Cantharellus cibarius)
  • пӹлгом gökyüzü
  • покшал orta, merkez; покшалжы ortası, merkezi
  • покшалварня orta parmak
  • Польшы Polonya; Польшышты
  • полякла Lehçe, Leh dilinde
  • понгы mantar [гриб]; понгывлӓ (Fungi) § иӓвонгы, кыптыри понгы, ош понгы, питьӹрвонгы, такеш понгы, шапки понгы, шим тум понгы, шӹльӹ понгы, тум понгы, шин понгы, шол понгы, шапки понгы
  • потемӹш yaban arısı, eşek arısı (Apocrita); потемӹшӹн yaban arısının, eşek arısının (Ova Maricesi: пачемыш) [оса / wasp]
  • поэма
  • поэт
  • пӧрт ev; пӧртӹштӹ evde
  • принц prens; принцӹн prensin
  • проблемывлäжы problemleri, sorunları
  • пу ağaç; пу савала tahta kaşık
  • пушӓнгӹ ağaç § тыржа пушӓнгӹ [низкорослое дерево], ялга пушӓнгӹ [гладкое дерево], пушӓнгӹ ӓйӹнӓлтеш [дерево гнётся], пушӓнгӹ кӓчӓйӓлтеш [дерево качается]
  • пӱ diş
  • пӱӓн dişli
  • пӱэргӹ erkek
  • пын tüy
  • пыраш I. (içine) girmek
  • пыраш II. kemirmek; (çekirdek) çitlemek; (sakız) çiğnemek
  • пырышы giren [вошедший, входящий] § ... йиш группыш пырышы ... familyasına giren; ... йиш йыхыш пырышы ... familyasına giren
  • пырса bezelye
  • пӹлӹш kulak
  • пӹлӹшӓн ... kulaklı
  • пӹлӹшдӹмӹ kulaksız
  • пӹтӓри [вначале, впервые, прежде всего, во-первых] § пӹтӓриш гӓнӓ
  • пӹтӓришӹ ilk

Р[тӧрлӓш | править код]

  • районышты rayonda
  • республикын cumhuriyetinin
  • рехень kara yosunu
  • Рига Riga; Ригышты Riga'da
  • рок toprak; yer
  • роман roman; романжы romanı
  • Россий Rusya; Российӹн Rusya'nın; Россий Федерацин Rusya Federasyonunun
  • Румыни Romanya
  • русификаци --- рушангдымаш
  • руш Rus; рушвлӓ Ruslar § рушын
  • руш йӹлмӹ Rusça, Rus dili
  • Руш Эл --- Россий
  • рушангдымаш Ruslaştırma
  • рушӓрня pazar
  • рушла Rusça, Rus dilinde
  • рӹвӹж tilki

С[тӧрлӓш | править код]

  • саамвлӓ Laponlar
  • саам йӹлмӹ Laponca, Lapon dili
  • саамла Laponca, Lapon dilinde
  • савала kaşık
  • сад bahçe
  • салтак asker
  • сар sarı
  • сасна domuz
  • сасналык domuzluk [предназначенный для свиней] § сасналык витӓ domuzluk ahır [хлев для свиней
  • сӓндӓлӹк ülke; сӓндӓлӹкӹн ülkenin
  • сӓрӹзӹ çeviren, çevirmen, tercüman § -м ... йӹлмӹш сӓрӹзӹ ...'i ... diline çeviren
  • свӓтӧй aziz (bkz. валгыды)
  • сек en § сек кого en büyük, сек изижӹ en küçüğü, сек когожы en büyüğü; сек тошты en eski
  • сексӹ balık kartalı (Pandion haliaetus)
  • сепанды el döveni [цеп; старинное орудие для ручной молотьбы] ru:Цеп
  • сенаторжы
  • симсӹ mavi, gök [синий, голубой, сизый]
  • сир kıyı, su kıyısı, su kenarı [берег; земля около воды] § сирӹштӹ (su) kıyısında
  • сиргек kuyrukkakan (Oenanthe oenanthe); сиргекӹн kuyrukkakanın
  • сирем çimen, çimen keseği, çimenli toprak keseği [дёрн, дернина] § сирем капшангы gün dönümü böceği, Haziran böceği (Amphimallon solstitiale); сирем мӧр çayır çileği (Fragaria viridis) [клубника]
  • сирӹзӹ yazar
  • сирӹшӹ yazan § кырык марла сирӹшӹ сирӹзӹ Marice yazan yazar
  • Скандинави İskandinavya
  • словакла Slovakça, Slovak dilinde
  • сола köy; солан köyün; солан лӹмжӹ köyün adı; солашты köyde
  • сонимакы gülhatmi (Alcea rosea)
  • сӧрӓн doru (at donu) [гнедой; красновато-рыжий (о масти лошади)]
  • спискӹ liste [список] § спискӹштӹ ..lerin listesi
  • степь кучкыж (Buteo rufinus)
  • стерлӓк ~ стерляк çığa balığı [стерлядь] (Acipenser ruthenus) § стерляк мӧртньӹ çığa havyarı [стерляжья икра]
  • суаслала ~ суасламарла Çuvaşça, Çuvaş dilinde (Ova Maricesi: суасла «Tatarca»)
  • суасламары I Çuvaş § (Ova Maricesi: суас «Tatar»)
  • Суасламары II. Çuvaşistan
  • суасламары йӹлмӹ Çuvaşça, Çuvaş dili
  • суксы melek
  • Суомиштӹ
  • сусу şen
  • сӱӓн düğün
  • сӹнӓн görünümlü
  • сӹнзӓ göz; сӹнзӓжӹ gözü
  • сӹнзӓӓн gözlü
  • сӹнзӓвын kirpik; эдемын сӹнзӓвынжы insan kirpiği
  • сӹнзӓхал kaş
  • сӹнзӓхалан kaşlı § шим сӹнзӓхалан kara kaşlı

Т[тӧрлӓш | править код]

  • тавар balta
  • тадарла Tatar diliyle
  • Тайвань Tayvan; Тайваньын Tayvan'ın
  • такеш понгы [несъедобный гриб, поганка]
  • тангыж deniz § тангыжын denizin; тангыж шайылныш deniz aşırı
  • тара peynir
  • тарык bir tür ayran (buttermilk)
  • тӓнгӓ 1. ruble [рубль] 2. sikke, metal para
  • тӓнгӓӓш rublelik [рублёвый]
  • тел kış
  • теллык kışlık [предназначенный на зиму] § телылык корма kışlık yem [корм на зиму]; телылык кочкыш kışlık yiyecek, kışlık ürün [продукт, предназначенный на зиму]
  • тенгеок veya, ya da
  • территорижӹ
  • ти I bu (Ova Maricesi: ты ) [этот]
  • ти II bit (Ova Maricesi: тий) § вуй ти, выргем ти, мӱкш ти; шӓхӓрди
  • той шӓкшӓльӹ babaköş (Anguis fragilis)
  • толмаш varış
  • тонышы evcil
  • тошты eski
  • тошты греклӓ Eski Yunanca
  • тӧрӧк 1. hemen, derhal [сразу, тотчас] 2. doğru, düz, dik [прямо]
  • туан öz [1. родной; состоящий в (кровном) родстве 2. родной; свой – по рождению, духу 3. родной; родственник, близкий человек] (< Tatarca туган) § туан ӹдӹр [родная дочь], туан шыжар [родная младшая сестра]; туан йӹлмӹ ana dili [родной язык], туан шая [родная речь]; туанвлӓ akrabalar, yakınlar
  • тум понгы [дубовик, поддубовик]
  • тури patates (Solanum tuberosum)
  • турка 1. Türk, Türkiye Türkü 2. mecazen inatçı [1. турок; турецкой нации 2. перен. упрямый, своенравный] § турка эдем inatçı adam [упрямый человек] {benim gibi / как я, подобно мне}
  • туркла Türkçe, Türk dilinde
  • туркы Türk [1. турок 2. турецкий; связанный с турками или Турцией]
  • Турци Türkiye; Турцин Türkiye'nin
  • тыгырлык 1. gömleklik; elbiselik [предназначенный для рубашки или платья] 2. [загиб, горизонтальная складка (на уровне пояса) марийского женского платья]
  • тыкты dalgıç kuşu (Gavia)
  • тыльдивӓрӓш kerkenez [пустельга обыкновенная]
  • тымана baykuş (Strigiformes türleri) § тыманан baykuşun
  • тыртня ~ тырня turna (Grus)
  • тӹс renk
  • тӹжем bin
  • тӹлзӹ ay
  • тӹнг
  • тӹнгӓ büvelek § имни тӹнгӓ (Gasterophilus intestinalis), пучы тӹнгӓ (Hypoderma tarandi)
  • тӹр I. kenar [край]; II. işleme [вышивка] § тӹрӹштӹ kenarda, kenarında, тангыж тӹр deniz kenarı, Балти тангыж тӹрӹштӹш сӓндӓлӹквлӓ Baltık Denizi kenarındaki ülkeler
  • тӹрвӹ dudak [губа]
  • тӹрлӹ türlü, çeşitli, farklı, değişik, ayrı
  • тӹшкӓ çalı
  • тӹшкерлӓ 1. кустарник; заросли кустов. 2. кустарниковый, кустарника; растущий в виде кустарника, кустами
  • тьоска adaş [тёзка]
  • тюбетейкы takke [тюбетейка]

У[тӧрлӓш | править код]

  • у yeni
  • У Зеланди Yeni Zelanda; У Зеландин Yeni Zelanda'nın
  • У и yeniyıl
  • уке yok
  • украинлӓ Ukraynaca, ukrayna dilinde
  • уля kovan, arı kovanı [улей]
  • университетӹштӹ üniversitesinde; унивeрситeтӹн üniversitesinin
  • ур sincap (Sciurus)
  • упшан tepeli, şapkalı [1. в шапке; одетый в шапку 2. хохлатый, с хохолком; имеющий клок перьев на голове]
  • упшан кӹсиӓ tepeli baştankara (Lophophanes cristatus)
  • упшан лагы ipekkuyruk (Bombycilla garrulus)
  • уштыш kilometre
  • ушымы birleşik

Ӱ[тӧрлӓш | править код]

  • ӱ tereyağı; ӱм tereyağını
  • ӱдӹшӓшлык ekimlik [предназначенный для посева]
  • ӱл aşağı
  • ӱкшӓш soğumak, sıcaklığı azalmak, serinlemek
  • ӱштӹмыж ateş (tıp); sıtma
  • ӱштӹ soğuk [холод, мороз]
  • ӱштӹн soğuk [холодно]

Ф[тӧрлӓш | править код]

  • Фӓрер ошмаотывлӓ Faroe adaları
  • Филиппинвлӓ Filipinler; Филиппинвлӓн Filipinler'in
  • Финлянди Finlandiya; Финляндин Finlandiya'nın; Финляндиштӹ Finlandiya'da; Финляндиштӹшӹ
  • финн йӹлмӹ Fince, Fin dili
  • финнлӓ ~ финлӓ Fince, Fin dilinde
  • финн-угр Fin-Ugor; финн-угр йӹлмӹвлӓ Fin-Ugor dilleri; Финн-угр халыквлӓ Fin Ugor halkları
  • Франци Fransa; Франциштӹ
  • французвлӓ Fransızca, Fransız dilinde
  • фьӧрд fiyort

Х[тӧрлӓш | править код]

  • халык halk [народ, люди]; халыкын halkın; halkının; халыквлӓ halklar
  • халыквлӓлоштыш uluslararası
  • харт iğne, böcek iğnesi § потемӹшӹн хартшы yaban arısının iğnesi
  • хоть ise de, -se de/-sa da [хоть, хотя] § хоть-кӱ [кто угодно, любой, каждый, всякий]; хоть-кыды [который угодно, любой]; хоть-кынам [когда угодно, в любое время, всегда, когда бы ни]; хоть-кынар [сколько угодно, в любом количестве, сколько бы ни]; хоть-кыце [как угодно; любым способом; как ни]; хоть-кыш(кы) [куда угодно, в любое место, куда бы ни]; хоть-кышак [где угодно, в любом месте; где бы ни]; хоть-кышецӹн [откуда угодно, с (из) любого места, откуда бы ни]; хоть-кышты [где угодно, в любом месте (сфере, области), везде, где бы ни]; хоть-ма [что угодно, всё, что бы ни]; хоть-маняры [сколько угодно, в любом количестве, сколько бы ни]; хоть-махань [какой угодно, любой, какой бы ни]
  • хыла kula (at donu) [буланый; светло-жёлтой масти (о лошади)]
  • хытыраш konuşmak § марла хытыраш Marice konuşmak
  • хытырзы konuşkan
  • хытырыкташ ?konuşturmak [понуд. от хытыраш]
  • хытырымаш konuşma
  • хытырымы konuşma
  • хытырышы konuşan, anlatan
  • хыяк kıyak, ayakotu (Carex) (< Çuvaşça хăях)
  • хӹдӹртӓш gürlemek, gürüldemek
  • хӹдӹртӹлӓш gürlemek, gümbürdemek
  • хӹдӹртӹш gök gürültüsü

Ц[тӧрлӓш | править код]

  • цамамыж [мыт, острая болезнь лошадей (острое инфекционное заболевание у молодых лошадей); лихорадка, воспаление слизистой оболочки носоглотки] (Ova Maricesi: чамамыш) ru:Мыт (болезнь)
  • цӓгӓн ~ цӓгӓн шуды kofa, hasırotu (Typha) § цӓгӓн вуй kofa başağı [побеги – початки рогоза]
  • цӓрӓ çıplak
  • цӓрӓ ялын yalın ayak, çıplak ayakla
  • цӓрӓгаля {harfiyen çıplak sıçan} 1. yarasa (Chiroptera türleri) 2. mecazen çulsuz, yoksul
  • цӓрӓгек {harfiyen çıplak kuş} yarasa (Chiroptera türleri)
  • церкӹ kilise; церкӹжӹ kilisesi
  • цунами tsunami
  • цӱцӱшуды kırlangıçotu (Chelidonium majus)
  • цӹвӹ tavuk; цӹвӹн tavuğun
  • цӹвӹ вӓрӓш çakır (Accipiter gentilis)
  • цӹвӹтӓн sülük (Hirudinea)
  • цӹзӹ meme
  • цӹре yüz, surat
  • цӹреӓн renkli

Ч[тӧрлӓш | править код]

  • чӓй çay
  • чӓйлык çaylık [предназначенный для чая] § чӓйлык вӹд çaylık su, çay suyu [вода для чая]
  • черепаха kaplumbağa (Testudines) [черепаха]
  • чехла Çekçe, Çek dilinde
  • чивык [деревянные обрезки для игры в щелчки]
  • Чили Şili; Чилин Şili'nin
  • чок [подражание состоянию неподвижности]
  • чонгештäш uçmak
  • чонгештӹлмӓш uçan
  • чонгештӹшӹ uçan, uçmakta olan

Ш[тӧрлӓш | править код]

  • шӓдӓнгӹ buğday
  • шӓкшӓльӹ kertenkele
  • шал sal
  • шалахай 1. sol [левый] 2. solak [левша] § шалахайышты soldaki
  • шанавӹл gökkuşağı
  • шапки понгы bir tür mantar (Leccinum) [подосиновик]
  • Шартял Noel; Шартял кож Noel ağacı
  • шачмы pazartesi
  • шачынжок
  • шӓлӓвуй [растрёпа, лохмач, космач]
  • шӓхӓрди kasık biti (Pthirus pubis)
  • швед кугижӓ İsveç kralı
  • шведлӓ İsveççe, İsveç dilinde
  • Швеци İsveç; Швециштӹ
  • ши gümüş
  • шим siyah, kara
  • шим карак ekin kargası [грач] (Corvus frugilegus)
  • шим лӹпӹ bir kelebek türü (Nymphalis antiopa)
  • шим тум понгы [сатанинский гриб]
  • шим шӱӓн kara boyunlu (темношеий nigricollis)
  • шин понгы [трутовик]
  • школ okul
  • шлем miğfer, kask
  • шлемӓн miğferli, kasklı
  • шодан akciğerli
  • шоды akciğer
  • шодыдымы akciğersiz
  • шож arpa
  • шол понгы [1. вязовик, трутовик чешуйчатый, пестрец 2. вёшенка, вешенник]
  • шошым ilkbahar
  • шӧртньӹ altın
  • Шри-Ланка Sri Lanka; Шри-Ланкан Sri Lanka'nın
  • шукиӓш çokyıllık (bitki)
  • шукш kurt, tırtıl [червь, червяк; гусеница]
  • шукы çok § шукы-шукы çok çok
  • шурны каля [мышь-зерновка, мышь полевая; млекопитающее отряда грызунов]
  • шӱӓн boyunlu, boynu halkalı
  • шӱдӹ yüz
  • шӱлӹ kirpi (Erinaceus europaeus)
  • шӱмбелвлӓ kardeşler
  • шылдыр kanat; yüzgeç § шылдыржын kanadının; шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ ... kanat açıklığı
  • шылдыран ... kanatlı; yüzgeçli
  • шӹдӹр yıldız
  • шӹжӹ sonbahar
  • шӹл et
  • шӹльӹ понгы [1. булавница, рогатики 2. ежовик, колчак]
  • шӹмлу yetmiş
  • шӹмшӹ yedinci
  • шӹмӹт yedi
  • шӹнгӹртӹш sığırcık (Sturnus vulgaris) § шӹнгӹртӹш мыры [песня скворца], шӹнгӹртӹш уля (harfiyen: "sığırcık kovanı") sığırcıklar için yapılan kuş evi [скворечник, скворечня; специальное помещение для скворцов]
  • шӹнзӹмӓш I toplantı, parti [сидение; посиделки]
  • шӹнзӹмӓш II bilgi [знание, познания; познание; осведомлённость] (krş. шӹнцӹмӓш)
  • шӹнцӹмӓш bilim [наука] (krş. шӹнзӹмӓш) § культура дон шӹнцӹмӓш kültür ve bilim
  • Шӹпӓн океан Büyük Okyanus
  • шӹргӹ orman
  • шӹргӹмыны yanak
  • шӹрен sık, yoğun, yaygın § шӹренок ? çok sık, çok yaygın, шӹренжок
  • шӹрпӹ 1. kıymık; 2. eskiden yonga [1. заноза 2. уст. мелкие лучинки, щепки] {Türkçedeki çalı çırpı ikilemesindeki çırpı sözüne çok benziyor}
  • шӹшер süt
  • шӹшер качшы вольыквлӓ memeliler (Mammalia)

Щ[тӧрлӓш | править код]

§ Dağ Maricesinin kendi öz sözleri şç (щ) harfiyle başlamaz.

Ы[тӧрлӓш | править код]

  • ыжар ~ ыжаргы yeşil § пӹцӓлгӹ-ыжар(гы) [тёмно-зелёный]; пӹцкӓтӓ-ыжар(гы) [тёмно-зелёный]; саралгы-ыжаргы [желтовато-зелёный]; симсӓлгӹ-ыжар(гы) [синевато-зелёный]
  • ыжар карак gökkuzgun [сизоворонка] (Coracias garrulus)
  • ыжван ru:жбан
  • ылаш olmak [быть / to be]
  • ылшы olan
  • ышма ağız

Ӹ[тӧрлӓш | править код]

  • ӹдӹрӓмӓш kadın
  • ӹжӓл --- жӓл
  • ӹжӓлӹн --- жӓлӹн
  • ӹзӓк-шоляк халавлӓ kardeş şehirler
  • ӹлцӹк kılçık, başak kılçığı
  • ӹлӹштӓш yaprak; sayfa (defter, kitap)
  • ӹлӹшӹ yaşayan
  • ӹндекшлу doksan
  • ӹндекшӹ dokuz
  • ӹндекшӹмшӹ dokuzuncu
  • ӹштӓш yapmak
  • ӹштӹмӹ yapılan § шӹшер гӹц ӹштӹмӹ sütten yapılan
  • ӹштӹрлык dolaklık, dolamalık [предназначенный для портянок, онучей]

Э[тӧрлӓш | править код]

  • эдем insan; adam, âdemoğlu; эдемӹн insanın
  • эдемдӹмӹ insansız
  • Экватор Гвиней Ekvator Ginesi
  • эксӹк eksik, eksiklik, noksan, kusur, sıkıntı, kıtlık; dert, keder, bela [1. недостаток, упущение, пробел; несовершенство, ошибка, изъян, неправильность, дефект 2. несчастье, бедствие, беда, горе; горестное событие] § эксӹкӹм кандышы zararlı, zarar verici (yılan vs.)
  • эксӹкдӹмӹ zararsız (yılan vs.)
  • экспанси yayılma, yayılış [экспансия] § ... экспансижӹ ... yayılması, yayılışı
  • эргӹ oğul
  • эрзӓлӓ Erzaca, Erza dilinde
  • эскиз taslak, eskiz
  • эскизлык taslak çizmeye uygun, eskizlik [предназначенный для эскиза] § эскизлык тетрадь taslak defteri, eskizlik defter [тетрадь для эскизов]
  • Эстони Estonya; Эстоништӹ
  • эстонла Estonca, Eston dilinde
  • этимологи etimoloji; этимологижӹ etimolojisi
  • Эфиопи Etiyopya

Ю[тӧрлӓш | править код]

  • юк ses
  • юкан ses ..., sesli, sesle
  • юкдымы sessiz
  • юкдымын sessizce
  • юр yağmur § юр капльык yağmur damlası
  • юран yağmurlu, yağışlı
  • юраш yağmur yağmak
  • юрдымы yağmursuz; kuru

Я[тӧрлӓш | править код]

  • Яжо! Good!
  • якте kadar; dek, değin § вады якте akşama kadar [до вечера], токына якте [до нашего дома], ньӹмешкӹ якте şimdiye kadar [до сего времени], тангыж якте deniz[in]e kadar
  • якшар kırmızı, kızıl, kan rengi
  • якшар уа kızıl söğüt (Salix acutifolia)
  • якшар ушман kırmızı pancar (Beta vulgaris var. conditiva) [столовая свёкла]
  • якшар шаптыр kırmızı frenküzümü (Ribes rubrum)
  • якшар ӹнгӹж ahududu (Rubus idaeus) [красная малина]
  • якшаргаля [мышь-зерновка] § bkz. шурны каля [мышь-зерновка, мышь полевая]
  • якшаргы --- якшар
  • якшаронг şakrak kuşu (Pyrrhula pyrrhula)
  • ял ayak
  • ялварня ayak parmağı
  • ялдымы ayaksız
  • Япони Japonya; Японин Japonya'nın
  • японла Japonca, Japon dilinde
  • яратымы en (çok) sevilen/beğenilen, gözde, favori § кырык марынвлӓн яратымы качкышышты Dağ Marilerinin en çok sevilen yemeği