Веске Михкель

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Веске Михкель
эст. Mihkel Veske
Портрет
Тыршымаш алан:

йылмызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, сирӹзӹ, богослов

Шочын:

1843 ин 28 январьын(1843-01-28)[1][2]

Шочмо вер:
Гражданство/Подданство:
Колен:

1890 ин 16 майын(1890-05-16)[1][2] (47 и)

Колымо вер:
Веске Михкель Викиклатыште

Михкель Веске (эстонла: Mihkel Veske) 28 (16) январьын 1843-шы ин шачын - 16-шы майын 1890-шы ин колен.

Биографижӹ[тӧрлӓш | вики-текстым тӧрлаташ]

Шӹмлӹзӹ корныжы[тӧрлӓш | вики-текстым тӧрлаташ]

1872-шы ин Лейпцигӹштӹ «Финн-угр йӹлмӹвлӓн историн аспектӹштӹжӹ тангаштӓрӹмӹ грамматикым» сирӹмӹжӹ гишӓн Лейпцигӹштӹ тӹдӹлӓн доктор лӹмӹм пумы. Лейпциг тӹнамок йӹлмӹвлӓм шӹмлӹмӹ центреш шотлалтын. 1874—1885 ивлӓ лошты Веске Тарту университетӹштӹ эстон йӹлмӹм тымден. 1885—1886-шы ивлӓн Венгриштӹ ӹлен дӓ эстонвлӓ логӹц сек пӹтӓришӹ венгр йӹлмӹм тыменьӹн. Михкель Веске Тарту университетӹн пӹтӓриш эстон профессоржы лин кердеш ылын, но эстон халыкым рушангдаш цацымы ивлӓн тӹдӹ утла туан халыкшы верц шалгенӓт, векӓтб тенге лиӓлтде. Тенге тӹдӹ шӹмлӹмаш пӓшӓвлӓжӹм ӹшташ манын Азан университетӹш кеӓ. Азанышты вӓрӹм тӹдӹлӓн моаш тӱнӹмбалны кымдан пӓлӹмӹ йӹлмӹзӹ Бодуэн де Куртене палшен, кыды тӹ жепӹн Тарту университетӹштӹ тымден. Азан университетӹштӹ Веске трӱеок колымыжы, 1890-шы и якте ӹштен.

Эстоништӹ Веске йӹлмӹзӹ семӹнь веле агыл пӓлӹ, тӹдӹ тенгеок туан халыкшым понгыжтарымы пӓшӓмӓт шукым ӹштен, поэт ылын. Тӹдӹн сирен кодымы лыдышвлӓжӹ мырышкы сӓрнӓлтӹнӹт, кыдывлӓм халык кӹзӹтӓт мыра: Кырыкыш кузенӓ, Туан пӧртем шуэн коденӓм.

Веске мары халык шӹмлӹзӹ[тӧрлӓш | вики-текстым тӧрлаташ]

Азанышты тӹдӹ финн-угр йӹлмӹвлӓм шӹмлен, экспедицивлӓ доно марынвлӓ дӓ мордвавлӓ докы каштын. Веске кырык мары йӹлмӹм келгӹн шӹмлен дӓ туан йӹлмӹнам сирӹмӓштӓт тӹдӹ ӹшке кишӓжӹм коден: тӹдӹ сирӹмӹ йӹлмӹшкӹна «ы» буквам пырташ темлен. Тидӹ гӹц пасна мары йӹлмӹвлӓм кок группеш шелӹн, кыдывлӓм вадывел мары дӓ ирвел мары йӹлмӹ манын. Пӹтӓришӹшкӹжӹ цикмӓнӓйвлӓ (кырык дӓ кожла марывлӓ) дон йӓрӓнгӓ (кӹзӹтшӹ йыдвел-вадывел) марывлам, кокшышкыжы алык марынвлӓм пыртен. Экспедицивлӓжӹ паштек М. Веске шӹмлӹмашвлӓм сирен, кӹшецӹн теве мам пӓлен нӓлӓш лиэш: Угарман губернян Макар уездӹштӹжӹ Веске статистикышты анжыктымы 5 мары солам агыл, а 8 солам дӓ Шурдӹнг уездӹштӹ 2-ым агыл, а 15 шотлен лыктын. Мары халыкын 3 йиш выргемжӹ гишӓн пӓлдӹртен, кырык дӓ алык марынвлӓн йӹлмӹштӹш айыртемвлӓн шӹмлен, Кокшамар солашты коллоэц артельын пӓшӓ принципвлӓжӹм шӹмлен, кыце Пӧртныр волостьыштыш кырык мары хресӓньвлӓ прававлӓштӹм пӓлӓт, шӹмлен, тенгеок шукы жанран мырывлам поген дӓ сӱӓн, эдем тайымы дӓ ӓштӹмӹ овуцавлам сирен нӓлын. Азанышты яжо кӹлӹм алык мары профессор Иван Смирнов доно яжо кӹлӹм кӹчен дӓ тӹдӹн палшымыжы доно экспедицивлӓшкӹжӓт тӹдӹн палшымыжы доно каштын. 1889-шӹ ин шошым Веске экспедици доно Кырык сирӹш толын дӓ Салымсолашты, Солаволкышты, Пӧртнырышты дӓ Шур монастирӹштӹ ылын. Ти корнышты ылмыжы годым 100 утла кырык мары халык мырым сирен нӓлӹн, лексикографи материалым поген.

Ажедмӓшвлӓ[тӧрлӓш | вики-текстым тӧрлаташ]

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): açıq malümat platforması — 2011.
  2. 2,0 2,1 Mihkel Veske // Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)