Лист, Ференц

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Ференц Лист 1839-шӹ ин, артньык Хенри Лехманнын пӓшӓжы

Ференц (Франц) Лист (венгри: Liszt Ferenc, герман: Franz Liszt; 22 октябрь 1811, Доборьян (Райдинг), Австри импери31 июль 1886, Байройт, Германи) — композитор, пианист, педагог, дирижёр, музыкыштыш романтизмын ик кого фигурыжы.

Лист XIX-шӹ курымын рӧднӓ (пиш кого)пианист-шӹ. Ти жеп пианизм концерт-влӓн пеледмӹ курымеш шотлалтеш. Кого талантан Лист ти процессвлӓн авнгардыштыжы лин. Тӹдӹ кого виртуоз ылын дӓ тидӹ кӹзӹтшӹ пианиствлӓлӓн ориентир семӓнь ылеш. Концертвлӓжӹм Лист 1848-шӹ и якте мадын. Композитор семӹнь музыкыш шукы ум пыртен: гармоним, мелодикым, формым дӓ фактурым. Инструментвлӓ доно мадмашты у жанрвлӓм - рапсоди дон симфони поэмым шанен лыктын. Лист кунствлӓн синтезым пропогандируен дӓ «ире кунстын» жепшӹ эртен манын попен, седӹндонат артньыквлӓн, архитекторвлӓн дӓ сирӹзӹвлӓн пӓшавлаштӹм музыкыштыжы кычылтын. Кунст эдемвлӓ лоштыш шӹдӹ ваштареш кредӓлӓш палша манын ӹнянен.


Биографижӹ[тӧрлӓш]

Ференц Лист, 1886-шы ин, артньык Листрӧл

Ференц Лист 22 октябрьын 1811-шӹ ин Венгриштӹ, Шопрон комитатыштыш (область) Доборьянышты (немӹцлӓ ти лӹм Райдинг маналтеш) шачын. Ференц Листӹн ӓтяжӹ Адам Лист (1776—1826) Эстерхази кугижӓ доны «шарык шотлышы ылын». Шарыквлӓ Эстерхазивлӓн сек кого пайдаэшӹштӹ шотлалтыныт, седӹндонат ти прфесси кого шотышты ылын. Эстерхазивлӓ искусствывлӓм яратенӹт дӓ ӹшке йӹрӹштӹ ылшывлӓмӓт мотивиренӹт. Адам 14 иӓш якте кугижӓн оркестрыштыжы крипицӓм шактен. Ференц Листӹн ӓвӓжӹ Анна Лагер (1788—1866) Кремсышты (Австри) шачын. Ференц Листӹн- пӹтӓриш музыкы тымдышыжы ӓтяжӹ ылын.